에스페란토 평화연대 >Esperanto

Biografia Leksikono de la Japana Anarkista Movado

kara — Fri, 18 Apr 2008 00:23:58 +0900

Biografia Leksikono de la Japana Anarkista Movado

Eldoniĝis, fine de aprilo, monumenta verko 900-paĝa, nomata

"Biografia Leksikono de la Japana Anarkista Movado".

Ĝi enhavas ĉirkaŭ. 3000 kapvortojn-nomojn de anarkiistoj japanaj kaj alilandaj, kaj aliaj influintaj al la japana movado.

La eldonejo estas komerca eldonejo Paru-Shuppan.

La verko estas japanlingva sed ĝi portas ankaŭ Esperantan titolon kaj la antaŭparolo estas dulingva Japana-Esperanta.

En ĝia redakta komitato laboris interalie du SAT-membroj-L.L-anoj, k-doj Tomiita Atusi kaj Tezuka Tosio.

Inter la 3000 kapvortoj inkluziviĝas, krom la japanaj anarkiistaj pioniroj, Osugi Sakae, Kotoku Shusui, ankaŭ SAT-anoj : Hukuda Kunitaro (la unua SAT-ano japana), Aisaka Tadasi, Yamaga Taizi, Mukai Kou (forpasinta 2003) ; alilandaj esperantistoj kaj aliaj : Sifu, Bakin, Lusin ; Eroŝenko, Lanti, Zamenhof, George Orwell kaj Han Riner, ktp.

La nomoj SAT kaj Esperanto aperas plurfoje.

Impresa Raporto pri La 63a Internacia Junulara Kongreso en Vjetnamio[Paz]

kara — Fri, 18 Apr 2008 00:15:34 +0900

Impresa Raporto pri La 63a Internacia Junulara Kongreso en Vjetnamio

La 63a IJK en Vjetnamio

*Mi skribis pri impreso post la 63a IJK en Vjetnamio de la 27a de Julio ĝis 3a de Aŭgusto, 2007.

Dufoje mi partoprenis en internacia kongreso. Fakte, post esperantistiĝo mia unua foja sperto en esperantujo estis partopreno en la 25a Komuna Seminario inter junuloj de aziaj tri landoj(Ĉinio, Japanio, Koreio) en Pekino, Ĉinio. Do ĉi foja sperto estas dirinda unua foja.
Unufoja vizito al Vjetnamio. Kaj unufoja partopreno en internacia skala kongreso plenesperigis min. Kiam alproksimante al la kongreso, mi preparis prezenton pri "Korea Paca Movado".

Hanoja Nokto Plenplena de Varmego kaj Bruo

En la 26a de Julio, je la 10a vespere je loka horo mi atingis ĉe Noi Bai Flughaveno en Hanojo. Apenaŭ eliĝi de aviadilo malseka varmega aero sufokis min. Kvankam nokto profundiĝis, la temperaturo estis pli malpli 31a grado celsie. En flughaveno helpantoj de LKK atendis nin tenante esperante surskribitan anoncan tabulon. Tie mi renkontiĝis kun Ricko kaj Sanŝiro el Japanio. Kaj kun s-ro Alexander el Israelo kaj kelkaj helpantoj ni ekiris al kongresejo(Fremdlingva Universitato en Hanojo) per taksio. Iu helpanto, kiu lernis

LKK-helpantoj de IJK

esperanton nur dum 3 monatoj, flue parolis esperanton kaj klarigis pri ĉirkaŭa loko - ekzemple, la Ruĝa Rivero - dum irante al kongresejo. Pro ilia afableco ni povis facile trovi la kongresejon. Poste ni malŝarĝis vojaĝ-ekipaĵojn en modesta studenta loĝejo kaj salutis unuan nokton en Hanojo. Ĉirkaŭ loĝejo estis ŝoseo, do dum tuta nokto ne ĉesis bruo de aŭtoj kaj motorcikloj. Sed strange ne povis trovi facile moskitojn, malgraŭ la vetero estis varma. Kun kora tremeto, ekscitiĝo, varmego kaj bruo la unua nokto pasis tiel.

Seninterpreta Renkontiĝo kun Nekonatuloj

ĉe nokta bazaro

La 1a tago de IJK. Ni promenis bazaron ĉirkaŭ kongresejo kaj manĝis unuafoje en vjetnama manĝejo antaŭ komenciĝi la oficiala programo de IJK. Poste ni pasigis longan tempon por registri al kongreso. Post vespermanĝo Interkona Vespero okazis. Komenciĝis la unua renkontiĝo kun partoprenantoj el 6a kontinentoj de tergloba stelo. Ni, tute nekonataj fremduloj iom post iom interproksimiĝis kun kantoj, dancoj preparitaj de vjetnamaj junuloj, kaj kelkaj ludoj. Aparte impresivaj estis ludo por fari malgrandajn grupojn kaj alia ludo por parkerigi nomojn, tiuj, kiujn s-ro Kim J. preparis. Ni interparolis seninterprete per unu lingvo Esperanto. Ni nature fariĝis amikoj. Tiam mi amikiĝis kun Adjevi, kiu vestis piedpilkan uniformon, el Togolando. Ŝajne tio estis ne realigebla renkontiĝo eĉ unufojo en tuta vivo fore de la mondo, tamen mi sentis tian renkontiĝon tre nature en kongresejo.

Prezento de Korea Paca Movado kaj Historia Konscio de Vjetnamio

La 2a tago. Dum la Solena Malfermo mia koro estis maltrankvila. Ĉar mia prezento pri Korea

Kun geamikoj en Internacia vespero

Paca Movado ne aperis en kongresa libro kaj la temo estis politike delikate akceptita de LKK, do ili volis antaŭvidi la enhavon de prezento. Sed post la Solena Malfermo Hai Ly(prezidanto de LKK)ĝoje kaj agrable konsentis la prezenton. Post meandraj iradoj de la aferoj kiel ŝanĝo de loko kaj tempo mi povis prezenti en ĉeftemo de IJK "Paco, Kunlaboro, kaj Disvolviĝo".
En la 4a tago de IJK(en 30a de Julio), matene mi ekkomencis streĉite prezenton antaŭ multaj homoj. Ĉefa enhavo de mia prezento estas jene. Unue, ekde 2003 koreaj esperantistoj memvole partoprenis en paca movado. Due, necesas malkaŝigi veron, introspekto, apologio pri masakrado de koreaj armeoj al vjetnamaj popoloj dum vjetnama milito 1964~1975. Trie, nuntempe popoloj de Irako, Palestino, Libano suferas same pro milito kaj tutmonda skala paca movado necesas por tuja retiriĝo de armeo kaj finigi okupacion.
Tiam ankaŭ s-ro Renato Corsetti(eksprezidanto de UEA) partoprenis kaj li kuraĝigis, ke, multaj diverslandaj Esperantistoj agas en paca movado diversmaniere, tamen eble ne ekzistas tiel vigla movado kiel korea esperantista paca movado. Kelkaj homoj petis al mi, ke bonvole kopiu prezentdokumenton kaj fotojn. S-ro TĐ.Loi(Vicprezidanto de Vjetnama Esperanto-Asocio) diris, ke Vjetnamio ne forgesas estintecon de invadmilito, tamen estintaj invadintaj landoj nuntempe helpas multe por disvolviĝo de Vjetnamio. Ŝajne tia vidpunkto traktis paciĝon, pacon, kunlaboron en kadro de nuntempa ekonomia evoluigo de Vjetnamio. Sed mi pensas, ke la viktimoj de la milito ne estas ŝtato mem kaj esplori veron de antaŭa tragika milito, kompenso kaj apologio al viktimoj estas ne prokrastebla tasko por kritiki nuntempan militon.

La 1a Mondo kaj la 3a Mondo

Kvieta mallonga ripozo en korto

S-ro Renato Corsetti elĵetis vortojn sencoriĉajn en solena Malfermo. Se mi skizas ĝin laŭ mia memoro, proksimume jena.
"Ĉu nuntempe Esperanto-movado tutmonde ekzistas? Por ekzistigi aktuale tutmonda Esperanto-movado, ni bezonas subtenadon kaj prizorgadon al ĉirkaŭitaj lokoj kiel Sud-Ameriko, Azio, Afriko, k.a. Estas evidenta fakto en internacia ordo, ke malegaleco inter landoj kaj diversaj diskriminacioj ekzistas. Se ne estas movado por superponti tion, ni ne povas diri, ke ankaŭ tutmonda Esperanto-movado vere ekzistas."
Nekompareble trudo al rango kiel internacia lingvo de angla lingvo, tamen ankaŭ fundamentaj vortoj de Esperanto, kiuj estas bazitaj de komuneco de hindi-latinaj seriaj lingvoj, povas iĝi barilo al neokcidentaj homoj. Simile tiel Okcidenta-Eŭropa alcentrigita politika, ekonomia, socia, kaj kultura supereco en internacia rilato nenegeble ekzistas interne en Esperanto-movado.
Ĉu pro tia penso, mi pensis, ke oni tre grupe iris kaj venis aparte laŭ kontinentoj laŭ landoj

Tre bela pejzaĝo de Halong golfo

en kongresejo. Inkluzive mi ankaŭ koreaj partoprenantoj tro grupiĝis. Mi sentis, ke loĝejaj ĉambroj estis dividitaj laŭ nacio aŭ loko kiel problemo. Se ne ankoraŭ ekkonsciante estis dividitaj la 1a mondo kaj la 3a mondo, tio estis honta afero. ĉar memkonscio aparteni al la 1a mondo povas voki absurdan superan komplekson, kaj memkonscio aparteni al la 3a mondo povas voki minuskomplekson aŭ humiligan sklavemecon. En kapitalisma tutmondiĝa realo ni scias, ke ne nur en internacia malegaleco sed ankaŭ la 1a mondo kaj la 3a mondo fariĝas en unu lando. Do ni povas konfirmi, ke la memvola formiĝo de 'Homaro' nepre povas fariĝi nur per senĉesa rezisto kontraŭ malegaleco kaj subpremo en nia interno.

Ĉu Seksa Suferigo aŭ Kultura Diverseco

Post kongreso ni adiaŭis

Mi devas rimarkigi alian aferon dum kongreso en ĉi impresa raporto. Kelkaj viraj partoprenantoj faris troajn korptuŝojn, seksajn parolojn kaj kondutojn. Tion iu diras kiel la problemo kaŭzita de kultura diverseco. Sed la problemo ne estas tiel simpla. Laŭ mia sento kaj laŭ kelkaj sintezo de eldiroj de kelkaj inoj, certe ekzistis korptuŝojo, seksaj paroloj kaj kondutoj, kiujn inoj ne volis. Tial tio estis seksa suferigo. Kvankam tio okazis en lud-spaco aŭ ekstere de oficiala programo de kongreso, la situacio ne ŝanĝiĝas. Ke iuj viroj brakumi inojn aŭ levi ilin en plena gajeco estis nenature, ĉagrenige por mi. Mi pensas, ke tio ne estas pro kialo, ke mi havas korean tradician konserveman seksan kulturon aŭ komprenon. Ja mi ne havas tian ideon. Kaj mi ne asertas tion por peti reglamentadon de LKK aŭ TEJO pri ia konkreta konduto. En luda spaco ofte okazs konfuza atmosfero, utiligante la ŝancon, oni ne faru suferigan aferon inojn, kiuj klopodis ne frakasi plezuran atmosferon. Levi demandon pri seksa suferigo estas ne nur alvoko por respekto inojn kiel personeca subjekto, sed ankaŭ ligas kun respekto pri alia kulturo, mi pensas. Por konfirmi translandliman komunikadon kaj amikecon, ni devas premisi reciprokan respekton kaj prizorgon.

Esperanto-Movado kaj Trans Tio

En IJK estis multaj amikiĝoj, interesaj kuraĝigaj programoj, gajaj epizodoj super haŭt-koloro, nacieco, religio, rango, sekso, ktp. Mi bedaŭras, ke mi ne multe skribis gajan memoron kaj la belajn pejzaĝojn, surstratajn homojn de Hanojo, Vjetnamio. Kaj mi bedaŭras, ke mi plendis kaj levis pezajn kritikajn demandojn pli multe. Tamen mi esperis sinceran debaton

Kanto kun tradicia minoritata vesto de Vjetnamio

inter junuloj pri gravaj temoj, do la kongreso restigis al mi multe pli taskon ol ĝojon. Kien iras Esperanto-movado? Kial tiom multaj homoj kolektiĝis tutmonde kaj kion ni povas fari kune? Kiom Esperanto-movado, kiu estas movado por realigi lingvan egalrajton tutmonde, povas kontribui por transpaŝi tutmondan malegalecon, subpremon, diskriminacion? Aŭ kiom intime rilatas pri tia movado? Ĉu la problemo de lingva egaleco estas nur lingva problemo? Ktp.
La 63a IJK, kiu donis al mi multajn afliktaĵojn, finiĝis. Kaj nun mi staras ĉe nova deirpunkto, pensante kiel mi rilati kun Esperanto-movado kaj trans tio.

Sed malgraŭ ĉio, mi transdonas mian saluton kun plezuro kaj danko al ĉiuj LKK-anoj, kiuj prepais la 63a IJK-n, vjetnamaj helpantoj, homoj de TEJO, koreaj partoprenantoj Younglong, Iltaek, Hohosen, Lud, Biru, Kimdaek, kaj nun aperanta nomo Adjevi, Ando, Goshi, Laurent, Miranda, Andrew, Paola, Renata, Ricko, Sanshiro, Xin, Maria, Robert, Trang, Sky, Hoai, ...... , kaj ĉiuj partoprenantoj al IJK.
"Neniam mi forgesos ĝoja renkontiĝo kun vi! Kaj nia amikeco daŭros!"

Solena Malfermo de IJK

Naciismo, internaciismo, sennaciismo

kara — Fri, 18 Apr 2008 00:09:46 +0900

Naciismo, internaciismo, sennaciismo - Jakvo Schram

La plej malvarmaj el ĉiuj monstroj

Ie en la mondo ekzistas ankoraŭ popoloj kaj brutaroj, sed ne ĉe ni, karaj fratoj : ĉi-tie troviĝas Ŝtatoj. Ŝtato ? Kio tio estas ? Nu ! Malfermu la orelojn, ĉar nun mi diros mian vorton pri la morto de l’ popoloj.

Nomiĝas Ŝtato la plej malvarmaj el ĉiuj malvarmaj monstroj. Malvarma estas ankaŭ ĝia mensogo ; kaj ĉi tiu mensogo rampas el ĝia buŝo : "Mi, la Ŝtato, estas la popolo". Mensogo ĝi estas ! Kreantoj estis tiuj, kiuj kreis la popolojn kaj drapiris ilin per la kredo kaj la amo : tie ili servis la vivon.

Detruantoj ili estas : ili metas kaptilojn por multaj kaj nomis ilin Ŝtato : ili drapiris ilin per sabro kaj cent sopiroj .

Kie ekzistas ankoraŭ popolo, tiu ne komprenas la Ŝtaton kaj malamas ĝin kiel malican okulon kaj pekon kontraŭ moroj kaj rajtoj

Ĉi-tiun signon mi donas al vi : ĉiu popolo parolas sian idiomon de bono kaj malbono : ĉi tiun lingvon la najbaro ne komprenas. Sian lingvon ĝi inventis en moroj kaj rajtoj. Sed la Ŝtato mensogas en ĉiuj idiomoj pri bono kaj malbono ; kaj kion ajn li diras, ĝi mensogas - kaj kion ajn li havas, ŝtele li ĝin ekhavis.

ĝis ĉi tie la eltiraĝo el "Tiele parolis Zaratustra"de Friedrich Nietzsche

Kiam oni legis librojn pri la naciismo, ĉiuj verkistoj situigas la komencon, de la naciisma ideo, ĉe la Franca revolucio de 1789 ; aŭ kiel Francis Fukuyama, kiu referencas al la usona historio, kaj pro tio parolas pri la jaro 1776. Ĉe Eŭgeno Lanti, unu el la fondintoj de SAT, mi legis pri naciismo komenciĝinta jam ĉe la antikvaj egiptoj, kaj kvankam la teorio de Lanti estas ege interesa, mi tamen ne tro ofte prenis partojn el lia tezo kiu rilatas al naciismo, ĉar laŭ mi Lanti intermiksis naciismon kun identeco.

Naciismo, laŭ la plimulto de filozofoj, datiĝas el la 18an jarcento kaj celis grupigi/dislimigi teritorion kun enloĝantaro, kiu havas, aŭ pri kiu oni pensas, ke ĝi havas, senton da komuneco. La kreado de nacioj okazis samtempe kun la industria revolucio, dum la kreado de - sub influo de Adama Smith - moderna kapitalisma ekonomiko.

Naciismo pro tio, almenaŭ laŭ mia kompreno, estas reakcia koncepto, kaj kvankam antaŭ la dua mondmilito kelkaj konataj progresemuloj defendis la naciisman ideon — post la milito, neniu sin mem respektanta progresemulo, kuraĝis plu defendi naciismon, ĉar naciismo estis tro multe ligita kun faŝismo.

La progresema penso ’nuntempe’ plene situiĝas en la liberal - demokrateca penso.

Liberala demokratio ? Jes, ĉar la dimenscio de la industriigita liberala ekonomiko bezonis, precipe en la komenco, krei unuojn, sufice grandajn, por esti konkurencivaj en la libera mondmerkado, pro tio la esprimo liberala demokratio, do certe ne rilatas la nov-liberalisma penso, kiu la mia kompreno estas simple defendanto de kruda kapitalismo.

Mi pensas, ke ni ĉiuj devas akcepti, ke la komunisma totalismo, kiel ĝi vivis en la Orienta Eŭropo, ne plu ekzistas kaj ankaŭ ne plu havas ekzistbezonon. La komunismo el Ruslando kaj ĉinio certe havis sian influon al la kreado de la nuna liberala demokrata penso en Eŭropo, kaj mi pensas, ke la ido de la iama eŭro-komunismo, kiel ĝi vivas nuntempaj en multe pli modernaj formoj de la Neregistaraj Organizoj (NRO), gardas kaj protektas nin, por ke la liberala demokratio ne forglitu al sovaĝa kapitalismo.

La nacioj devis krei akcepteblan motivadon por la asociigo, la federigo de diversaj regionoj kadre de nova Ŝtato. Oni devas elpensi ion, kio la popolgrupojn kunligis, popolgrupojn, kiuj antaŭe apena havis kontakton aŭ ligon, por ke oni povu krei liberan merkaton, la bazon de liberala demokratieco.

Kiel jam dirite, la totalismo de landoj kiel Ruslando kaj ĉinio sub gvidado de la stalinisma penso ne plu povas konvinki la progreseman mondon, certe ne post la Ribelo de Hungario kontraŭ Ruslando en 1956, sed certe post la konstato ke la ekonomio en la komunismaj satelitoj stagnas, (ankaŭ ĉirkaŭ la sama tempo),oni komprenis, ke la komunisma revolucio, ne nur donis malliberecon, sed ankaŭ ne kapablis krei alternativon al la pli efika liberala demokratio. Al tiuj, kiuj nun pensas, ke mi akordiĝis kun la kapitalisma sistemo, mi devas diri, ke kvankam mi ne estas marksisto, nek komunisto, estas forta kontraŭ-kapitalisto. Mi kredas nur je socio, kie ĉiuj homoj ĝuas plenan liberecon, kia ne ekzistas, laŭ mi, en la ĵus menciitaj sistemoj.

Ege interesa estas la tezo de Wilie Verhoysen, nederlanda liberecano, kiu loĝas en Belgio, ke la nacioj fontis, interalie, el la malaperado de la komuna latina lingvo.

Li skribis pri tio, ke krom la ruiniĝo de la malnovaj dinastioj kaj la malapero de malnovaj religiaj komunumoj ankaŭ la tielnomata universala lingvo de la mezepoko, la latino, forte perdis sian valoron, kiam en 1800 la moderna historio ekkomenciĝis.

La libropresado estis alia elemento kiu gravis por la nacia idearo. La latino dum jarcentoj la lingvo de la eklezio estis, post la ekapero de la libropresado, alie taksata. Per ĝi kreiĝis lingvo, kiu peris ne nur la eklezian dogmaron, sed enhavis ankaŭ interkomunikad-eblojn inter homoj de samaj interesoj, sciencon, popolrakontojn, literaturon. Fakte, dank’ al libropresado kreiĝis grupoj da homoj, kiuj per la lingvo unuiĝis. Tio fakto, eble valoras ankaŭ por ni, esperantanoj ?

La libropresarto rezultigis la aperadon de preslingvo, iu norma lingvo, kunigado de diversaj dialektoj kun la rezulto, ke fine la plej forta dialekto superis ĉiujn aliajn . Tiuj normaj lingvoj aperis post 1800, ĉar ĝuste ek de tiam kreiĝis per publikigaĵoj, literaturo kaj revuoj normaj lingvoj.

Naciismo plej verŝajne kuŝas en la idearo priskribita de Platono en la verko " Ŝtato". La homa animo, li skribis, konsistas el 3 partoj : la sopiranta parto ; la rezonanta parto kaj la parto, kiun li nomis "Thymos"aŭ la entuziasmo. Grandaj partoj de la homa konduto povas esti klarigitaj el kombino de la du unuaj partoj, sopiro kaj rezonado. Sopiro instigas la homon serĉi aferojn ekster si mem, esplori, dum rezonado montras al ili la plej bonan, plej facilan manieron atingi tion. Tamen, homaj estaĵoj serĉas krome, la rekonon de propra valoro, aŭ rekonon de la homoj, aferoj aŭ principoj al kiuj ili povas doni valoron. La inklino aldoni certan valoron aŭ peti valoron al tiu ideo ni nomas nuntempe memestimo.La sento de tiu memestimo fontas el tiu parto de la animo priskribita de Platono kiel "Thymos". Thymos estas iu formo de denaska sento de homa justeco.

Homoj sen sufiĉa memestimo kompensas tiun mankon per alpreno de idologioj, kiuj deklaras ilin valoraj aŭ estimindaj pro iuj naturaj aŭ kvaŭzanaturaj ecoj (kaj naciistoj traktas la naciecon kvazaŭ ĝi estus "natura"fenomeno). Tia ideologio estas la ksenofobia naciismo. La koncernaj homoj ofte kuniĝas, en kiuj ili povas reciproke sin subteni en tiu ideologiumado. La kapitalisma socia hierarkio ĉe la ĉiam kreskanta interhoma konkurencbatalo de la vivo.Tioj homoj facile aliĝas al ideologioj, kiuj atakas ankoraŭ pli (ol ili mem - laŭ ilia kompreno) periferiajn grupojn de la socio. (Gary. Mickle)

Nacio estas formo de kolektivo aŭ pli bone dirite, nacio enhavas kolektivan penson, NI la germanoj, francoj, nederlandanoj, belgoj, ni la supera raso, aŭ ĉu ni nun prefere parolas pri la sociintegra funkcio de la naciismo, kiu kreas la trompan ŝajnon de intereskomuneco de ĉiuj nacianoj, ĉu burĝoj, ĉu proletoj. En nia kolektiva penso ni postulas rajtojn, sed facile forgesas devojn. Kiel mi je la komenco diris, la nacio fontis el la Franca revolucio, la revolucio de libereco, egaleco kaj frateco, sed diru al mi, diable , kie mi povas, en nacioj retrovi liberecon, aŭ ĉu vi konsideras submetiĝon al la kolektiva penso, formo de libereco ? Obeado al deviga kolektivismo estas for de iu ajn formo de libereco. Ankaŭ egaleco estas io, kion mi, eĉ farante multe da peno, ne retrovas en nacio, ĉar en nacioj, nur tiuj egalas kiuj apartenas al la nacio, kaj eĉ pri tio ekzistas dubo. Frateco, nun tiu vorto iĝas ridinda, kiam kiel nun, la naciaj Ŝtatoj fermas la limojn al eksterlandaj gastoj, al niaj fratoj, kiuj kiel individuoj rajtas klopodi plialtigi sian vivnivelon. Sed kion ni nacianoj postulas de niaj eksterlandaj fratoj ? Ni postulas de ili nur devojn, kaj eĉ la rajton al protesti kontraŭ sian mizeran sorton, ni klopodas malpermesi. Ni la kolektivo, la nacio parolas pri kontraŭleĝuloj, kiuj enpenetras nian naskiĝlandon, nian teron. Kvankam laŭ mia scio la tero devus aparteni al ĉiuj.

Nacioj altrudas al la homoj, kiuj loĝas en tiu kolektivo, regulojn kaj devojn, kiuj forte limigas la homajn rajtojn. Oni povas esti parto de la nacia kolektivo, nur kiam oni parolas la lingvon de la kolektivo. Do se vi sentas vin kosmopolito kaj vi volas uzi ekzemple la interkomunikilo Esperanton, tio ne eblas, ĉar vi devas obei la lingvan regularon de la kolektivo. Evidente vi ne miskomprenu, se homoj volas uzi Esperanton en lando, kie regas la kutima nivelo de liberaleco, tio ja eblas. La nombro de homoj, kun kiu eblas uzi ĝin, restas tre limigita. Sed ja oni ne rajtas devigi homojn lerni kaj uzi Esperanton. Sed aliflanke mi ankaŭ diras ke enmigrantoj devas adaptiĝi al la moroj kaj kutimoj kaj kompreneble la lingvo de la nacio por esti akceptataj. Mi povas interpreti tion nur kiel maltoleremon, kiel senton de supereco super aliaj homoj de malsama klano, grupo aŭ nacio.

Naciismo ne kaŝas la diskrepancion inter nacio kaj dinastika regno, la Franca Revolucio rezultigis, ke la popola naciismo ŝanĝiĝis al la nuna naciismo de la Ŝtato ? En sia verko " Sendankeco " Alain Finkielkraut, priskribis ke la nobelaro, kiu post la Franca revolucio, troviĝis en danĝero, kreis el la popola identeco iu novan, la ŝtat-naciismo, la nunaj reĝlanda naciismo, tiel zorgante ke por ili daŭre restis loko.

Mi jam klopodas vendi al vi la fakton, ke naciismo estas reakcia ideo, pro la fakto, ke en nacioj ne ekzistas individua libereco, eĉ kiam ni parolas pri la naciismo, kiu protektas la lokan lingvon, morojn kaj kutimojn, ĉar tio estas por mi la jam menciita popola identeco . Por mi naciismo estas patrino, kiu kun la infano sur la brako enpuŝatas la gaskameron. "ĉe ni ĉiu estas pli bona"oni iam diris , kaj " propra popolo antaŭ ĉiuj", estas la nuna slogano. Flagoj, standardoj kaj simboloj estas kiel dioj benataj oni surgenuiĝas kaj klinas la kapon antaŭ la naciaj simboloj kaj sia gvidantaro.

Afero, kiu ankaŭ restas ege nebula por mi estas : ek de kiam vi apartenas al "La Nacio" ? Ĉu post unu generacio ? Certe ne, ĉar la dua generacio de turkoj kaj marokanoj, eĉ havante identeckarton de nia nacio, daŭre restas en la okulo de naciisto fremduloj. Do eĉ se vi klopodas submeti vin al la devoj de la nacia kolektivo, tio ne signifas, ke vi iĝos akceptata. Eble kelkaj inter vi nun pensas, ja, nordafrikanoj kaj turkoj, sed ili havas la malĝustan koloron. Sciu, ke mi persone konas viron, kiu apartenas al la 3a generacio de nederlandanoj, kiu loĝas en Belgio, kaj kiam li ekzemple post futbalmaĉo dum la ludo por la mondpokalo diris : ni gajnis, celante la belgan nacian teamon, ĉiuj tuj diris : sed la nederlandanoj ne ludis hieraŭ. Kvankam tiu persono flue parolas la lokan dialekton kaj krom la praavo havas neniu ligon kun Nederlando, ĉiuj daŭre konsideras lin nederlandano. Naciismo ne havas lokon por novaj nacianoj.

Kiel dirite je la komenco, mi ne volis konsulti la lantian verkon "Naciismo", ĉar mi pensis, ke inter 1930, la tempo kiam li verkis la studon, kaj nun, okazis grandan ŝanĝon en la penso de la homoj. La komunisma Ruslando malaperis kaj la marksisma teorio akceptiĝis en pli nova formo en la liberala demokratio kiel sociala apogilo de la liberala penso, sed bedaŭrinde la homoj daŭre limigas la kunvivantojn per limoj de klasoj, triboj, grupoj, kaj nacioj, al kiu vi nur rajtas aparteni, kiam vi konformas kun certajn kutimojn kaj regulojn.

En la studo de Lanti mi legis : kelkaj aŭtoroj multe penadis por montri la ekziston de nuancoj inter la vortoj patrio, nacio, lando, Ŝtato. Ni ne perdos tempon por vidigi la vanon de tiaj subtiloj. Praktike tiuj terminoj rilatas al la sama objekto kaj estas samsignifaj. Nun mi timas ke Lanti pravas, ĉar nacio, lando, patrio kaj Ŝtato estas konstruo, al kiu vi rajtas kaj devas aparteni sen mem povi decidi ĉu vi ja aŭ ne volas tion. Belgio estas mia nacio, Ŝtato, lando kaj patrio kaj oficiale mi apenaŭ povas nei tion. Kvankam mi ne havas intereson pri Flandrio, aŭ Belgio, mi devas kunporti identeckarton por ke la ĝendarmoj ne povu puni min, mi devas povi pruvi mian naciecon, ŝtatanecon. Mi jam konstatis, kiam mi diras ke mi estas liberecano, homoj iom kompate ridas, sed, dirante ke mi sentas min sennaciano, ----pli da homoj vere povas furioziĝi ol vi povas imagi.

Kiam mi eklernis Esperanton, mi kredis eniri mondon de senlimeco, sennacieco, kosmopolita libereco. Bedaŭrinde mi rapide koliziis kun la sama maltoleremo kiel en la medio de la denaska lingvo.

Karl Marx iam diris : la nacio povas efektiviĝi nur, kiam ĝi forigas sin mem ! Por konfirmigi la ideojn de 1789, la franca revolucio, la ideo devas malaperi en universala repacigo ---- kaj li daŭrigas : kiu havas intereson je landlimoj ? La reĝoj ! Dividu kaj reĝu. Landlimo signifas gardo-postenon, posteno signifas soldaton. " Enirado malpermesata, la signalvorto de ĉiuj formoj de privilegioj, malpermesoj, cenzuro kaj tiranio. El tiu limo, el tiu gardo-posteno, el tiu soldato venas, por la homaro, ĉiun malprosperon".

Naciismo ne mortis post kruelan militon, sed male kreskis, kaj laŭ Alain Finkielkraut, eble la plej grava filozofo en Francio nuntempe, unu el la kazoj de tio estas la postulo, ke oni devas rememori. La ideo, ke rememoro devas estis konservita, estis laŭ Finkielkraut relative nova . Remeroro, li diras , estas altrudita al la postmilita generacio, kiu fakte nenion rememoras. Remeroro, estas la rifuzo atribui la de la nazioj faritajn genocidojn nur al la objektiveco de la historio. La celo estas ; resti samtempulo de okazaĵo, kiun oni mem ne spertis. Oni komencis paroli pri la devo ne forgesi, por signi unuflanke, ke la specialistoj de la historio ne devis malsarĝi la homojn sed male doni al ili la vivantan konon/sperton, kaj montri ke malintereso, distanco kaj etika neŭtraleco estas ne akcepteblaj. Ne eblas alpreni iun sentan distancon koncerne Auschwitz kaj laŭlitere sekvi la preskribon de Spinoza : La homajn farojn, ne ridindigu, nek bedaŭru, nek prijuĝu, sed komprenu.

Ĉu ni povas forgesi kiom da mizero alportis naciismon, kiam ni rerigardas al la historio de niaj nacioj ? ĉu ne estis en la nomo de dio, reĝo kaj regantoj, ke ni instaliĝis en la kolonioj. Dum jaroj, ŝtelante diversmaniere la plej fruktedonajn grundojn, laboriginte la indiĝenojn kontraŭ mizeraj salaroj, ĉu ni ne eĉ soldatiĝis virojn, plej ofte kontraŭvole, por batali nian militon. Kian dankon nia nacio donas, kiam ni pensas pri la nordafrikanoj, kiujn oni igis fari la plej danĝerajn, penigajn, malpurajn laborojn, kiujn siatempe la nacie fiera popolo rifuzis fari, kontraŭ ege malaltaj salajroj. Neniu lando, ie ajn en la mondo, apartenante al iu ajn politika sistemo, modernigis la socion kun fermitaj pordoj, diris en 1982 Deng Xiaoping. Naciismo estis fermita pordo por mi.

Victor Hugo iam skribis en sia verko " Politiko " : Distancoj limigiĝos, la trafiko rapidiĝos kaj la homaro pro tio iĝos solidara unueco : " ĉiuj grandiozaj faktoj de nia tempo alportas pacon. Preso, vaporenergio, elektro, telegrafio, unueco de mezurunuoj, libera merkato estas nenio pli ol la labordonaj elementoj de la ingredienco Nacioj en la granda miksaĵo pro kio la homaro solviĝas. ĉiuj fervojoj kiuj laŭŝajne direktas sin en malsamaj direktoj, Sankta Peterburgo, Madrido, Napolo, Berlino, Vieno, Londono, iros al la sama loko : LA PACO. La tagon kiam la unua aeroŝipo leviĝos, malaperos la lastan tiranion sub la grundon."----

Jam delonge la unua aerŝipo flugis kaj informacio transiras nian mondon pere de intereto. Telefono kaj fakso iĝis la tamtamo de la nova jarcento. Kiam ni legas informon pri la tuj-estontaj iloj por interkomuniki, ni apenaŭ povas kredi, ke iuj kuraĝas defendi la etburĝecon de la nacia penso. La mondo estas nia. Diris Finkielkraut en la verko " Maldankeco " : " Venas nova vivospaco, kiu ne plu ekzistas el objektoj, sed el malobjektoj - tio signifas el bildoj kaj programoj, kiuj ne plu obeas al limoj kaj teritorioj. La informacio prizorgantoj, kiuj kune konsistigas la novan aristokration, la kreantoj, esploristoj, juristoj, bankistoj, konsultantoj, arkitektoj, filmoproduktistoj kaj artaj-direktoroj, eldonistoj, verkistoj kajĵurnalistoj, ĉiuj partoprenantoj de la Hightech - ludo, asertas esti aŭ deziras esti mondcivitanoj. La kosmopolitismo vere estas ilia praktika filozofio : por atingi dimension de modeco ili eĉ, sen multe da intelekta kaj morala peno, povas malligi sin el la propra malgranda mondeto. Ligitaj al ĉiuj informo-fontoj kaj retoj ili staras kun ambaŭ kruroj en la universaleco. Naciismo estas al tiu elito de la " Global Village " same fremda kiel la kosmopolitismo estis por la iama vilaĝano. Sed la vilaĝo, eĉ nomata tergloba vilaĝo, restas vilaĝo kaj do la rifuĝejo de la fermita animo.

La demando kompreneble estas ; ĉu tiuj mondcivitanoj, tiuj kosmopolitoj volas dividi la riĉecon kun la povruloj aŭ la malplej favorataj samspeculoj aŭ ĉu ili preferas retiriĝi en la memkreitajn getoojn, kie troviĝas la privata lernejo, fitnescentroj, privataj policistoj eĉ privataj rubaĵ - kolektantoj.

Kaj ni, karaj geamikoj, kiel internaciaj ni estas ? Kion ni celas ? En iu Sennaciulo mi legis leteron de iu k-do kiu volis diskuti pri klasbatalo kun aliaj gekamaradoj, sed ne ricevis respondon. ĉu tio signifas, ke a) klasbatalo ne plu ekzistas aŭ b) ke neniu havas intereson pri internacia batalo kiu fakte la internacian penson devas enhavi ?

Fakto estas jeno : kiam klasbatalo iam ekzistis, kaj ĝi ne okazis internaciskale, ĝi entute ne efikis. Dum la jaroj mi ne plu kredas je la internacia klasbatalo, kiu estas la bazo de internaciismo, ĉar internaciismo povas nur regi kiam ekzistas supernacia pensado. Pensado inter la nacioj ja ankaŭ signifas, ke ni daŭre defendas la nacia aparteco de diversaj grupoj. Imagu, ke ni devas agadi internacie.

Kiam ni simple travagas Eŭropon, ni konstatas, ke pli kaj pli da regionoj postulas memregadon. Do tiu mondo, kiu volas internaciiĝi, unue postulas federiĝon.

Mi ne partoprenis SAT-Kongreson, laŭ subskriboj sur muroj, en Hispanio, sed en la libera Katalunio. La katalunoj volas uzi la propran lingvon, propran konstitucion. Feliĉe ili estas iam pli mildaj en la batalo ol la eŭskoj, kiuj ne timas uzi armilojn por subteni la postulojn. Almenaŭ ne la ETA. Kelkaj partioj en Belgio, en la federacio Flandrio postulas sendependecon disde la valonoj, kaj ne kredu, ke mi nun simple parolas pri la ekstremdekstra Vlaams Blok..

Homoj kiuj lernis Esperanton kaj kiujn oni povus konsideri mondcivitanoj, restas sur la nivelo de internaciistoj. Multaj estas eĉ aktivaj etnistoj - kaj ilia internaciisma estas tia, kia konformas kun la etna partikularismo Do rilato inter nacioj, jes, sed antaŭ ĉio restas la propra nacio, la propra popolo, kiu estas tiel multe pli elstara ol la aliaj. Kompreneble ne ĉiuj sin sentas mondcivitanoj kaj kiel mia amiko Gary Mickle prave rimarkigis, ŝovinismo en tiu kruda formo tamen ne estas, aŭ apenaŭ estas renkontebla ĉe esperantistoj.

Kaj asocioj (Neregistaraj Organizoj) kiel Amnestio Internacia kaj Greenpeace aŭ Kuracistoj sen limoj, ĉu ili estas sensignifaj ? Certe ne, karaj amikoj. Sed ili ne rilatas inter nacioj laŭ politika senco, sed laŭ humanisma maniero. Amnestio Interenacia klopodas efektivigi mondvaste la Universalan Deklaracion pri Homaj Rajtoj, alie dirite, oni pritraktas la homajn rajtojn internaciskale laŭ la sama maniero. La Universalan Deklaracion pri Homaj Rajtoj subskribis preskaŭ ĉiuj landoj, entute estis nur 8 sindetenoj, kiam la 10an de decembro 1948 estis akceptita la deklaracio en la sino de Unuiĝintaj Nacioj. Sed por tiuj samaj nacioj, plejparte, la Universala Deklaracio havas la saman valoron kiel la papero, sur kiu oni skribis ĝin. Kompreneble ne estas malbone, ke ekzistas Amnestio Internacia, kiu laŭ mia kompreno rolas kiel sociala konscienco de la internacia politika pejzaĝo. Greenpeace devas eviti, ke la internacia komerca potenco tro rapide aŭ entute forkonsumas la naturan. Sen Greenpeace eble multaj homoj eĉ ne scius, ke ekzistas praarbaro.

La nura kaj vera internacia laboro, kiun mi spertas, estas la laboro de tiuj Neregistaraj Organizoj kaj ni esperu ankaŭ la Socialaj Forumoj kiu klopodas unuiĝi la progresemaj fortoj el la tuta mondo.

Mi pensas, ke Amnestio ne pli volas protekti la vivon de blankulo ol la vivo de nigrulo aŭ indiano aŭ flavulo. La naturo en la Alta Veluwe ricevas la saman protekton kiel la arboj en la Nigra Arbaro, aŭ la vivo de lupoj en la montaro de Hispanio egalas al la vivo de baleno ie ajn en la mondo, por Greenpeace. La vunditoj de internaciaj militoj ricevas ĉiuj la samajn zorgojn sen konsidero pri deveno aŭ etno, kiam la Kuracistoj sen limoj laboras. Sed fine la Neregistaraj Organizoj ankaŭ laboras laŭ nacia koncepto. Amnestio Flandrio. Greenpeace Nederlando ktp jes eĉ tie restas malgraŭ la internacia strukturo la ombro de nacieco, eĉ la uzantoj de la universala kaj internacia lingvo Esperanto preferas esti nacie strukturita, imagu !

La tria eblo solvas ĉiujn niajn problemojn. Ni ĉiuj aliĝos al Sennacieca Asocio Tutmonda kaj aniĝos al la Sennaciista Frakcio. Mi certe ne devas klarigi al vi la diferencon inter sennacia asocio kaj sennaciista frakcio - mi esperas - sed por tiuj kiuj havas problemojn kun la terminoj mi volonte estos je via dispono post la parolo. La sennaciisto prezentas al si la teron kiel tuton, apartenantan al ĉiuj teranoj.

Diris Lanti :

La sennaciistoj maltime kaj malkaŝe denuncas tian gvidistan parazitemon. Ili sin turnas al la amaso kaj vokas al la racio de l’ komprenkapablaj homoj, por ke ĉi tiuj lastaj utiligu kaj disvastigu ĉion, kio estas racia ; ĉion, kio reprezentas teknikan progreson kaj helpas detrui la barojn, kiuj ĝenas la antaŭeniradon de l’ proletaro. La sennaciistoj batalas kontraŭ ĉio nacieca : kontraŭ naciaj lingvoj kaj kulturoj, naciaj kutimoj kaj tradicioj. Por ili esperanto estas ilia ĉefa lingvo kaj la naciajn lingvojn ili rigardas nur kiel helpajn. Ili rifuzas partopreni en iu ajn nacibatalo kaj agnoskas kiel necesan kaj profitdonan al la ekspluatataro nur la klasbatalon kun la celo forigi la klasojn kaj la naciecojn kaj ĉian ekspluaton. Ili subtenas ĉion, kio helpas malaperigi la diferencojn inter la popoloj kaj kondukas al racia mastrumado de l’ terglobo. Ili opinias, ke ĉio, kio miksas kaj lutas la popolojn, faras bonan homaĵon.

Montriĝas el la teksto, ke Eŭgene Lanti ne estis Zamenhof, ambaŭ personoj havis klare tute alian esprimmanieron kaj emocion. Estas klare, ke Lanti, kiu verkis la tekston en 1931 emocie estis pli ligita al la laborista afero ol Zamenhof kaj por mi la teksto esprimas la dezirojn de honesta persono, kiu same kiel Zamenhof celis al paca mondo.

Mi ne konsentas kun absolute ĉio en la Manifesto de Lanti. Lanti forte rekomendas la individunivelan sennaciiĝon. Varbi homojn por observado de sennaciisma kultura "normo" laŭ mi iom tro similas al la konduto de iuj naciistoj, resp. etnistoj, kiuj starigas "normojn" de patriotismo, nacia sento, etna identeco. Alivorte, Lanti volas oponi kontraŭ la batalema kontraŭkosmopolitismo per novtipa, ankaŭ batalema kosmopolitismo. Neniel elĉerpe li traktas la amplekson kaj naturon de la kulturaj perdoj, kiujn laŭcela sennaciigo de la mondo supozeble akcelus. Li pledas krome por sia propra vizio de estonta tutmonda mastrumado, laŭ mi tro spekulativa por esti integra parto de utila politika manifesto.

La patosa tono de Lanti memorigas pri la alia, multe pli fama Manifesto de Marx kaj Engels, kaj ĝi povas ne plaĉi al iu aŭ alia. Sed li ne pledas por ia sennaciisma "reĝimo". Lanti eksplicite favoras la kulturan diversecon, kvankam tio sendube ŝajnas stranga kaj memkontraŭdira al tiuj, kiuj egaligas la nociojn "kulturo" kaj "etna kulturo".

Mi mem pensas, ke Lanti sentis sin mem sennaciisto, homo, kiu ne bezonas la subtenon de iu nacia Ŝtato - ĉu eble li eĉ ne havis la hejmecan senton, la ligon al la strato kaj loko, kie li dum jaroj vivis ?

Ke lia ideo estis honesta montriĝas sekva frazo el la Manifesto de la Sennaciisto : Tio ne signifas ke la homoj fariĝos ĉiu sammodelaj. Kreiĝos certe ia unueco en la spirito-stato kaj karaktero de la homoj. Foriĝos la naciaj apartaĵoj, sed daŭre ekzistos individuaj diferencoj. Kaj tial ke la homoj havos la eblon kontakti kun ĉiuj mondpartoj, havos plurajn horojn liberajn ĉiutage kaj povos ilin dediĉi al persona laboro ; al individua kulturo, oni prave konjekti, ke el tio rezultos fortaj individuoj kun originalaj pensoj kaj sentoj, kiuj esprimiĝos en diversaj artoj, kompreneblaj kaj senteblaj en la tuta mondo.

Mi volis komenci mian parolon per diroj de Zamenhof, sed fine decidis uzi la frazon ĝis la fino. Eble, ne certe Zamenhof, estas multe tro subtaksita, kiam temas pri homaj kondutoj aŭ humanisma penso ĝenerale ; ĉu ne estis li, kiu skribis al la Hebrea Ligo : Mi estas profunde konvinkita , ke ĉiu nacionalismo prezentas por la homaro nur plej grandan malfeliĉon, kaj ke la celado de ĉiuj homoj devus esti : krei harmonian homaron.

Mi scias ke ĉiu el vi subtenas ĉi tiun ideon de Zamenhof, krei harmonian homaron. Sed laŭ kiu koncepto ? La politika dispartigo de homoj laŭ nacio ne povas kontentigi progresemulojn pro la tro maltolerema ideo, kiu troviĝas en la nacia penso. Internaciismo havas la samajn grandajn malfortajn flankojn kiel naciismo, ĝi ankaŭ baziĝas sur la NI-ideo, ni kontraŭ la ceteraj. Eble la lantia ideo de sennaciismo estas el la tri alternativoj la plej bona. Plej verŝajne Lanti influiĝis de la pensoj de sia bona amiko, la anarki-individuista filozofo Henri Ner.

Henri Ner skribis responde al la frazo ’Kion vi, komprenas per la nomo individuismo’ ? Per individuismo mi nomas la moralan doktrinon, kiu sin apogante sur neniu dogmo, sur neniu tradicio, sur neniu ekstera volo, alvokas nur al la individua konscienco.

Karaj amikoj, mia espero estis, ke mi povu prezenti al vi la veron por la 21an jarcento. Bedaŭrinde eĉ sur la sojlo de ĉi tiu jarcento, mi ne havas respondon por vi. Mi ja faris al mi grandajn zorgojn, kiam mi konstatas, ke tutmonde la homoj akrigas la nacian pensadon, aŭ reiros al la popola identeco de antaŭ la franca revolucio. Ni la plej bonaj. Kvankam ni posedas ilojn, kiuj povas zorgi, por ke morgaŭ ni estu je la alia flanko de la mondo, sur la plej alta pinto aŭ en la profundeco de la oceanoj.

Dum epoko, en kiu limoj ne plu ekzistas por kapitalaj transakcioj, senlimaj negocoj, ni rigardas televidon aŭ tajpas interretan mesaĝon, la plej ofta novaĵo bedaŭrinde rilatas al interhomaj buĉadoj. Por defendi la nacion, la tribon, homoj daŭre mortbatas unu la alian. Por la dio aŭ lingvo, kiun ni preferas, ni ne hezitasĵeti bombon al la domon de la najbaro. Ni postulas kaj postulas kaj forgesas niajn devojn, la devon, ke ni vole ne vole devas akcepti, ke nia vero estas nur nia vero - nenio pli - kaj ke aliaj rajtas sian propran veron. Limigi la liberecon de aliaj estas por mi la plej grava puno, kiun homoj povas doni, kaj tio rilatas ne nur al la elekto de via loĝloko. Libereco estas la plej grava posedaĵo de la homo. Por esti liberaj ni kompreneble devas plenumi niajn devojn kiel homo kaj respekti la liberecon de la aliaj homoj.

Evidentas, ke homoj vivas en socioj, de kiuj ili dependas. Ne nur por siaj specifaj ambicioj kaj celoj, sed ankaŭ por la lingvo, en kiu ili esprimas la ambiciojn kaj celojn. Pro tio ekzistas daŭra kaj neeskapebla fonto de konfliktoj. Homo dependiĝas unu de alia, sed devas esti liberaj. Libereco signifas konfliktojn, kaj vivi en socio signifas, ke ni devas trovi solvon por tiuj konfliktoj, pere de intertraktadoj, kompromisoj aŭ demokrataj decidoj.

Thomas Hobbes jam skribis siatempe : "En la homa naturo ni trovas tri ĉefkaŭzojn de malkonkordo. Unue, la konkurado ; due, la malfido kaj trie, fiero. (...) kaj en la tria, iu aŭ oni uzas perforton, nur pro bagateloj, kiel vorto, rideto, difereco de opinio, kaj ĉiuj signoj de malestimo, ĉu direktita kontraŭ via persono, aŭ nerekte, kontraŭ viaj parencoj, amikoj, lando aŭ nomo". Laŭ Hobbes homoj batalas por necesaĵoj, sed eĉ pli por etaĵoj kiel rekono. Nur homoj sopiras al objektoj, kiuj el biologia vidpunto estas tute senvaloraj, kiel medalo aŭ la flago de la malamiko.

Ni volas havi socion, kiu ne suferas malhavon, kiu kapablas bone vivi. Ni volas ke la labormerkato efike funkciu, sed tiam ni devas akcepti en la socio, en kiu ni nun vivas, ke laboro iĝos pli kaj pli moviĝema/movebla : laboristoj ne plu ligiĝos al la specifaj taskoj, lokoj aŭ sociaj ligoj, sed devas preni kaj ricevi la liberecon al ŝanĝo, por eklerni novajn taskojn kaj teknologioj kun la celo povi vendi sian laborforton al tiu kiu pagas la plej altan prezon. La rezulto kompreneble estos forta subfosado de la tradiciaj sociaj grupoj, kiel triboj , klanoj, familioj ktp. ĉi tiuj grupoj povas doni laŭ certaj vidpunktoj grandan kontentigon al la vivo , sed pro la fakto, ke ili ne estas organizitaj laŭ raciaj principoj de ekonomika efikeco, ili perdas la batalon kontraŭ grupoj, kiuj jes respektas tiujn raciajn principojn. Ni vivas en socio, kie la libera merkato regas la tutan mondon kaj ĉu en ĉi tiu mondo ni ne devas akcepti, ke nia najbaro estas alilandano, homo, kiu serĉas aliajn eblojn (provokoj ?) Mi legis antaŭ nelonge, ke se la Eŭropo Unio volas daŭre pagi emeretiĝmonon al siaj maljunuloj, ni antaŭ la jaro 2015 devas trovi dekvin milionojn da enmigrantoj, kiuj volas laboron, por ke ni havu nian pagon. Ni devas akcepti, ke nia nacio iĝas multkolora, multnacia, ke ekzistas pli ol unu dio kaj kredo.

Mi pensas ke la venonta jarcento ne plu havas lokon por postuli, ke via eksterlanda najbaro adaptiĝos al niaj normoj kaj kutimoj. Ni devas trovi novajn interkonsentojn, novajn manierojn por rilati kun niaj kunteruloj. Certe ni devas trovi novan manieron por krei sociojn kaj grupojn. En moderna socio ne plu estas loko por la jam tro maljuna nacio, kio signifas, ke ankaŭ la inter- nacio malaperos. La koncepto de Lanti pri Sennaciismo povas ravi min nur parte, sed eble post saĝa diskuto ni provas elkribri el ĝi la plej taŭgajn elementojn, kiuj donas al ni la eblon krei senlandliman sistemon, en kiu ĉiuj povos kontentige vivi.

Mi legis kaj relegis la verkon de Francis Fukuyama "La fino de la historio kaj la lasta homo", ĉefverkon en la tuta mondo laŭdatan. Se ni kredu Fukuyama, neniam plu venos nova sistemo, kiu superos la liberalan demokration. Kiu estas mi por kontraŭdiri tion, sed se li pravas, ni nepre devas plifortigi kaj subteni la neregistarajn organizojn, kiuj restas la nura demokrata opozicio al tiu sistemo. Ni devas kontraŭbatali pere de tiuj NRO la krudan kapitalismon kaj direkti la liberan merkaton al humana normo. Kion ni bezonas ? Por mi restas nur la vortoj de Henri Ner, la amiko de Lanti ; Ke ni devas apliki la moralan doktrinon, kiu, sin apogante sur neniu dogmo, sur neniu tradicio, sur neniu ekstera volo, alvokas nur al la individua konscienco.

Por verki la tekston mi konsultis sekvajn librojn :
La fino de la historio kaj la lasta homo de Francis Fukuyama
Pensi Filozofa de Roger Scruton
Sendankeco de Alain Finkielkraut
Historio de la okcidenta filozofio de Bertrand Russell
Kernaj pensoj de Karl Marx de Louis Van Bladel
Manifesto de Sennaciistoj de Eŭgeno Lanti
Naciismo de Eŭgeno Lanti
La kolektiveco de Gilbert Ledon

Grandan dankon mi sendos al Gary Mickle, mia gramatika apogilo kaj karega kompano, kiu, siatempe atentigis min pri malglataĵoj kaj kontraŭdiroj.

Kelkajn vortojn pri la tipologio de naciismoj ? civita naciismo - tipa por Francio kaj Usono, malpli por aliaj okcidenteŭropaj landoj kaj etna naciismo - tipa por orienteŭropaj nacioj, kiuj sendependiĝis pli malfrue kaj ofte per apartiĝo disdemultnaciaj imperioj. Grandnacia naciismo, (de tradiciaj naciaj Ŝtatoj) kaj etnaciisma (kiu celas fari politikajn subjektojn el kiel eble lej multe da malgrandaj etnoj, kaj kiu aperas sur la politika scenejo interalie sub la nomoj "etnismo"kaj "etnoplurismo") Klasika, suverenisma naciismo (kiu celas konstitui nacion kiel suverenan Ŝtaton kun ĉiuj atributoj de suvereneco - la tipa naciismo de dekstraj Eŭ-kritikantoj) kaj "etnonacianajn teritoriajn unuojn kadre de federacia politika sitemo - la tipa naciismo de etnistoj de multaj esperantistoj

Gary Mickle

Kiel liberecana vivi

kara — Fri, 18 Apr 2008 00:03:55 +0900

Kiel liberecana vivi - Kribo

(pli da demandoj, ol da respondoj...) Laŭ en Laŭte ! ĝis nun aperintaj kontribuoj pri tiu ĉi temo, oni povas rimarki, ke ĉiu pritraktis la aferon kvazau "anarĥiismo" kaj "liberecaneco" estus tute similaj konceptoj. Ĉu tio estas ĝusta, parte ĝusta, aŭ erara ? Ĉu nepre ĉiuj anarĥiistoj estas liberecanoj, t.e. ĉu ĉiuj aktivuloj, grupanoj, anoj de anarĥiistaj federacioj, unioj ktp. ĉiam kondutas liberecane ? Laŭ kiuj kriterioj oni efektive povas taksi, ĉu iu vivas liberecane ? Ĉu la celo de liberecano ne estas kiel eble malplej dependi de la establita sociordo (ŝtato, ekonomia sistemo, relegio - en tiuj nun malmultiĝintaj landoj, kie ŝtato kaj religio estas kunligitaj...) de diversaj homaj societoj, kaj eĉ de aliaj individuoj ? Kiel pluraj prave asertis, efektive liberecana vivo eblas preskaŭ ekskluzive sur privata kampo ; la individuo mem, ties familio, ties geamikoj, la rondo kie regas ia afineco...

La Ŝtato

En angulo de ĉiu liberecana meso kuŝas, kvazaŭ terura monstro, la nepre detruenda ŝtato, kaŭzo de ĉiuj malbonoj pasintaj, nunaj kaj ve, estontaj !... Sed fakte kiel konkrete manifestiĝas la bestaĉo ? Preskaŭ ekskluzive per trudoj kontraŭ la individuo, kompense al tiom malmultaj "rajtoj" ! Almenaŭ tiel opinias la liberecanoj...

Vi naskiĝas. Tuj endas vin registri. Kaj jen la komenco de la ŝtata entrudiĝo. Sekvas vakcinoj, sankontroloj, deviga instruado, ktp... Sekvas por iuj soldatservo, dungiĝo por panakiro (... aŭ denove registriĝo por ke vi, se senlabora, ricevu helpon...). Sed ni ne tro nigrigu la bildon ; jen la ĝojiga partoprenoj en balotoj, en impostpagado (kio ja pruvas, ke finfine vi trovis mondonan okupon)...

Kiel do elturniĝu vi, liberecano, implikita en tiu araneaĵo, kies gardisto gvatas, vorante la malfortulojn, grasigante la plej potencajn ? Relative multaj gekompanoj iam baraktis kontraŭ devigaj vakcinadoj, radiografiadoj, provis por siaj infanoj liberecanajn pedagogiojn... Iuj sukcesis ne soldatservi, sed je kia kosto ! Sed en nia ekonomia sistemo, kiel evitos la salajratan sklavecon, alie ol per almozpetado, se vi rifuzos la ŝtatan kontroladon ? Aŭ eble vi kredas je individua aŭtaracio ? Rakontu al ni...

Ĝenerale interkonsentas la diversaj liberecanoj, ke voĉdoni kadre de "burĝa demokratio" estas nepre evitenda perfido al la idealo ; Ni almenaŭ ne tiel kontribuu al la propra sklaveco ! Sed interese estus scii, kiel reagas liberecanoj en landoj, kie voĉdonado estas deviga, ekz. Belgio kaj Luksemburgio...

Ĉu ekzistas rimedoj por ne pagi impostojn ? Jes ja : neniom enspezi, nenion posedi, aŭ - vi divenis ! - fraŭdi.

Kompreneble, se vin priŝtelas, atakas gangstero aŭ ankoraŭ pli malriĉa eksterleĝulo, kiel vi reagos ? Ĉu plorĝemante en ĝendarmejo, skribe plendante al la taŭga instanco ? Aŭ ĉu vi pafe solvos mem la problemon - inter individuoj ? Ha, foje, kiel malfacilas esti liberecano !!!

Mono kaj proprieto

Jen vi, liberecano, pro familia hazardo heredas bienon. Ĉu vi tuj forvendu ĝin, voku la kompanaron por senprokraste fordiboĉi la monon feste ? Aŭ ĉu vi loku vian trezoron en bankon, en akciojn, kaj poste febre esploru la fluktuadojn de la borskurzoj ? Ĉu vi ekipu la hereditan domon kaj ludonu ĝin al proletoj ? Tion ne, nepre ne ! Vi prefer vigle rifuzu la heredaĵon ; eterne vivu la Principo, kaj mortu la liberecano, malriĉa, sed etike pura !

La profesio

Ĉu karieri en la reganta ekonomia sitemo kongruas kun liberecana vidpunkto ? Laŭ atesto kaj efektiva praktikado de multaj liberecanaj pioniroj, tutcerte ne. En la franca lingvo iam aperis ne ĉiam humuraj libretoj kun insidaj titoloj ; "Kiel ne sukcesi" (Comment ne pas rŽussir" - J.P. Grousset, iama ĵurnalisto de "La Katenita Anaso"),Ê "La rifuzo karieri" ("La refus de parvenir". Kiu memoras la nomon de ties aŭtoro) Ĉu konfesinde, ke tiuj manlibreto influis iujn el ni ?

Ankaŭ sur tiu ĉi tereno apliki liberecanajn principojn estas malfacila afero. Premas la medio ; la kolegoj, la "hierarkio", eĉ la familianoj. Se vi, liberecano, perlaboras vian panon en ŝtataj aŭ similaj administracioj (en Francio ; instruado, poŝto, fervojo...) vi nepre devos flanken meti, eĉ se nur provizore, iujn el viaj plej karaj principoj.

Paro (ĉiuspeca)

Ĉu povus ekzisti specife liberecanaj konceptoj pri la arto vivi en paro ? Se oni agnoskas, ke, plejofte, ĉiu paro estas apartaĵo kunfluejo de du unikaĵoj (unika individuo kun unika individuo), oni ne povas unuavide starigi regulojn aplikeblajn sendistinge al ĉiu paro. Tamen ŝajnas evidente, ke respekto al la aliulo estas la nepre obeenda principo en ĉiuj kazoj. Sed ĉar sur tiu ĉi tereno regas plejofte ne racieco, sed sentoj, impulsoj, eĉ pasioj, ŝajnas neeviteblaj la oftaj ekscesoj, kiuj kutime akompanas la manifestiĝojn de la homa bezono je kor- kaj korpvarmo kaj je neatingebla, sed ĉiam privata harmonio inter unikuloj. Tial, en liberecana medio, oni kutimas emfazi la neceson je minimuma afineco inter individuoj por malhelpi tro drastajn elreviĝojn.

Kvankam ĉi-kampe la liberecanoj ĉiam avangardis, en la praktiko ankaŭ en tute aŭ parte liberecanaj paroj retroviĝas la problemoj, kiujn preskaŭ neeviteble naskas la kunvivado de pluraj individuoj. Ekonomia, sentimenta kaj alispecaj dependecoj restas baroj al la ĉi-supre aludita harmonio.

Infanoj

Kiam temas pri rilatoj de liberecanaj gepatroj kun propraj idoj, endas atenti ke aplikado de absolutaj "principoj", se ne sufiĉe elprovitaj de praktikado, riskas estigi definitivajn katastrofojn. Ĉiu el ni povus citi tiajn ekzemplojn de fiasko, pro manko de flekseblo, relativeco, humaneco. Neniu, des malpli "liberecano", rajtas uzi infanojn kiel kobajojn ; ekzemple por ilustri pravon de speciala dieto, de speciala instrumaniero en nur familia kadro, de laŭdire universala lingvo ( ?)..., de speciala kuracarto...ktp.

Religio

Ankaŭ religio estas privata afero de ĉiu. Kaj la sinteno de liberecanoj fronte al tiu problemo ne estas definitive fiksebla en nigre tegita biblio. Kvankam nature liberecano sin ŝirmas kontraŭ la establitaj kaj ne-establitaj eklezioj, nenio kaj neniu rajtas malpermesi al iu, kredi aŭ ne kredi je religiaj principoj, etiko, filozofio. Tiu memkomprenebla toleremo inkluzivas la respekton al ĉi-rilate malsama vidpunkto de la kunul(in)o, de la fil(in)o, kaj aliaj. Kio ne malpermesas trankvilan interŝanĝadon de ideoj kun alipensantoj.

Ĉe "verduloj"...

Jen vi, libercano, trafita de verda febro. Vi konvertiĝas al Esperanto, aŭ sur iom najbara tereno, sentas emon al ekologio. Kompreneble, vi nature kondutas liberecane en tiuj verdejoj, ĉu ne ? En vi verŝajne ne ĝermos la genia ideo starigi regulojn por ricevi liberecanan E-bultenon, partopreni liberecanajn kunvenetojn kun kontrolado ĉe la enirpordo, ktp... Sed se la gekompanoj estas idee sekaj kiel eluzitaj citronoj (ĉu ne , Remo ?) kaj ne emas ion konstrui kun aliuloj (vivigi gazeton, aranĝi renkontojn...), kion vi faru ? Eble provu ion liberecanan en pli gravaj E-asocioj : priinfekti ilin per la liberecanaj baciloj ? favori ĉies liberan esprimadon ? primoki la kulton al eminentuloj ? pridubi la utilon de kampanjoj ĉe ŝtataj instancoj por "ĝui" subtenon por Esperanto ?...

Se aktivi por ekologio trudas aliĝon al speco de "verda" politika partio, vi liberecane draste reagos kiel la nepineto ; "Tion ne, nepre ne !". Kaj "mondskale pensante", vi preferos "agi loke". Ankaŭ ĉi-terene vi ne forgesos, ke iamaj liberecanaj pinoniroj estis jam ekologianoj, dum la vorto ankoraŭ ne ekzistis ; H.D. Thoreau, Elizeo Reclus, Kropotkin...kaj ke ĉi-lastaj kiel eble plej malmulte kompromitiĝis kun la ŝtata povo.

Individuo

Se, laŭ la diro atribuita al Sokrato, oni "konu sin mem", ĉu la fundamento de liberecana vivo ne estas tiuj evidentaĵoj, ke :
ĉiu individuo, eĉ infano, estas unika, aparta ?
ĉiu individuo portas en si malnovajn heredaĵojn el la prahistorio (reptilia cerbeto...) : diversajn timojn, instinktojn, kompleksojn, kiujn oni nek neglektu nek subtaksu ?
ĉiu individuo estas krome rezulto de diversaj influoj sociaj (sociklaso, familio...) kaj poste de siaj rektaj rilatoj kun aliuloj (profesoroj, amikoj) aŭ malrektaj(legaĵoj) ?

Kompreneble, la rezultoj dependas de interinfluoj propraj al la diversaj temperamentoj, de afinecoj ; en ĉiu aparta grundo plej bone ĝermas apartaj semoj. Kaj la faktoro hazardo plejofte rolas.

Ĉe sia naskiĝo, ĉiu individuo supozeble disponas pri "kapitalo" kiun li aŭ ŝi apenaŭ eluzos. Liberecane vivante, oni celas kiel eble plej esplori tiun kapitalon, per eksperimentoj sur ĉiuj kampoj atingeblaj laŭ la cirkonstancoj.

Ĉu la liberecanoj povas malkaŝe vivi liberecane ? Ĉu iliaj ekzemploj povas konvinki iujn samtempanojn pri la kohereco, la logikeco de liberecanaj konceptoj ? Nur, nur tiukaze liberecanoj fariĝos fermentoj, kataliziloj, inspirantoj de gravaj sociaj ŝanĝoj direkte al tiu socio prirevita de teoriuloj.

D.C.B (en Bovilo, aŭgusto 2000a)
(ne konfuzu kun Daniel Cohn-Bendit !)

Postskriboj de Epikuro ;
Nenio sufiĉas al kiu taksas malmulto tion, kio sufiĉas. Riĉas la homo ne per tio, kion li posedas, sed per tio, kion li en plena digno kapablas malhavi.

La Tibetanoj - LA APAĈOJ DE LA NUNO

kara — Sun, 13 Apr 2008 22:59:07 +0900

La tibetanoj - la apaĉoj de la nuno /

Saturday April 12, 2008 at 07:59PM

Tibeta mapo

TIBETANOJ

LA APAĈOJ DE LA NUNO

Ĉinio ne ekspluatas Tibeton, male - sed ĝi postulas de la tibetanoj multekostan prezon: la rezignon pri ilia vivstilo

Ĉu la tibetanoj estas damnitaj al tio iri la vojon de la indianoj? Ĉu ankaŭ ili estas reduktataj je la nivelo de nura turista atrakcio kaj strate devos vendi malmultekostajn memoraĵojn pri iam granda kulturo? Tiu malĝojiga sorto ŝajnas fariĝi pli kaj pli reala.

La ĉinoj havas grandan responson. Sed la sorto de la tibetanoj estas ne nur demando pri duone kolonia subpremo. Oni ofte forgesas, ke en la mezo de la dudeka jarcento multaj tibetanoj - antau ĉio la edukitoj en la pli grandaj urboj - estis tiom avidaj modernigi sian socion, ke ili rigardis la ĉinajn komunistojn kiel aliancanojn - en la batalo kontraŭ la regado de monaĥoj kaj terposedantoj, kiuj havis hejme servutulojn. La juna Dalajlamao mem montris sin impresita en la fruaj kvindekaj de la dudeka jarcento pri ĉinaj reformoj kaj verkis poemojn por la laŭdo de la gvidanto Mao.

Sed bedaŭrinde tio finiĝis per tio, ke la tibetaj komunistoj detruis la tibetan socion kaj kulturon anstataŭ reformi ĝin. La religio en la nomo de la oficiala marksisma ateismo estis forbalaita, monaĥejojn kaj tempoljn oni detruis (ofte kun la helpo de la tibetaj Ruĝaj Gvardioj). Nomadojn oni devigis vivi en aĉaj betonsetlejoj. Kaj la Dalajlamao kaj lia sekvantaro estis devigitaj fuĝi al Barato.

Tiaj aferoj tamen ne estis limigitaj je Tibeto. La detruo de tradicioj kaj la kultura reglamentigo ekzistis ĉie en Ĉinio. En certa senco la tibetanoj estis traktataj malpli krude ol la plimulto de la ĉinoj. Same tiom malmulte sole la komunistoj endubigis la unikecon de Tibeto. Tiel klarigis generalo Chiang Kai-shek en la jaro 1946, ke la tibetanoj estas ĉinoj. Se liaj naciistoj estus gajnintaj la civitanan militon, li certe ne estus koncedinta al la tibetanoj la sendependecon.

La budhaismo de Tibeto certe estas forte damaĝita, sed ankaŭ la ĉina komunismo travivis la ruinigon de la dudeka jarcento nur kun peno. La evoluo en la direkto de la kapitalismo kompreneble estis eĉ pli ruiniga por la tibetaj tradicioj. Kiel multaj imperiismaj potencoj Ĉinio legitimigas sian politikon per la atentigo pri ties materia uzo. Post jarcentoj de la detruo kaj neglekto Tibeto profitas de enormaj amasoj da ĉina mono kaj ĉina energio. La tibetanoj ne povas plendi pri tio, ke ili ĉe la transŝanĝiĝo de Ĉinio estas neglektitaj de tria-mondo-vrako al rapide evoluiĝanta aŭtonoma regiono.

Sed la prezo por tio en Tibeto estas pli multekosta ol aliloke. Regiona identeco, kultura multflankeco kaj tradiciaj artoj kaj moroj ĉie en Cinio estis tombigitaj sub betono, ŝtalo kaj vitro. Kaj ĉiuj ĉinoj spiras same anhele la saman malbonan aeron. Sed la etnaj ĉinoj almenaŭ povas fieri pri tio kiel nacio povi festi releviĝon. Ili povas sunbani en la nova potenco de Ĉinio kaj en materia bonfarto. Kompare al tio la tibetanoj povas partopreni tiun senton nur en tioma grado, kiom ili fariĝas ĉinoj. Se ili ne faras tion, ili povas nur plendi pri la perdo de sia identeco.

La ĉinoj eksportis sian version pri moderna evoluo al Tibeto - ne nur kio koncernas arkitekturon kaj infrastrukturon, sed ankaŭ en formo de homoj. Kaj tion ondon post pondo: negocistoj el Siĉuano, prostituitinoj el Hunan, teknokratoj el Pekino, partiaj kadroj el Ŝanhajo, magazenposedantoj el Junan. La plej multaj enloĝantoj de Lhaso ne plu estas tibetanoj. La plej multaj homoj kampare estas tibetanoj. Sed ilia vivstilo certe tiom malmulte transvivos la ĉinan modernigon kiel transvivis la vivstilo de la apaĉoj en la Unuiĝantaj Ŝtatoj.

Ĉar en la tibetaj lernejoj kaj universitatoj la instruado okazas ĉine, ĉiu devas subiĝi al ĉinaj normoj, almenaŭ, se ŝi au li volas esti pli ol etkamparano, almozpetulo aŭ vendisto de malkaraj ornamaĵoj. Kun aliaj vortoj: li devas fariĝi ĉino. Eĉ la tibetaj intelektuuloj, kiuj volas studi sian propran klasikan literaturon, devas fari tion en la ĉina versio. Dum tio ĉinaj kaj aliaj eksterlandaj turistoj alivestiĝas sin per tradiciaj tibetaj vestoj por lasi fotografi sin antaŭ la malnova palaco de la Dalajlamao.

La religio nun en Tibeto kiel en la cetera Ĉinio estas tolerata, sed severe kontrolata. Turistcelojn kiel monaĥejoj kaj temploj oni ekspluatas, dume spionoj de la registaro provas teni la monaĥojn laŭlinie. Kiel ni lernis ĉe la plej novaj okazaĵoj, ili ĉe tio ne estis tute sukcesaj, la rifuzo fare de la tibetanoj esta tro radikiĝinta. En la pasintaj semajnoj tiu kolero eksplodis - unue en la monaĥejoj, tiam sur la stratoj. Ĝi turnas sin kontraŭ la etnaj ĉinoj, kiuj nun vivas en Tibeto kaj rapide modernigas ĝin, kaj kies ĉefaj ĝuantoj ili estas mem.

La Dalajlamao plurfoje klarigis, ke li ne strebas al sendependeco. La ĉina registaro certe malpravas, se ĝi responsigas lin por la perforto. Sed tiom longe, kiom Tibeto estos parto de Ĉinio, malfacile imageblas kiel ties unika kultura identeco povus transvivi. La fortoj, kiuj enviciĝis kontraŭ Tibeto estas superfortaj. Estas tro malmultaj da tibetanoj kaj tro da ĉinoj.

Ekstere de Tibeto kompreneble la afero aspektas alie. Kiom ajn forte la ĉinoj eble estingas la malnovan vivmanieron interne de Tibeto - senintence ili per tio eble ekstere vivtenas ĝin. Ĉare ili devigis la Dalajlamaon en la eksterlandon, ili establis diasporon, kiu povus transvivi en pli tradica formo ol ĝi estus estinta ebla en sendependa Tibeto. Diasporaj kulturoj prosperas surbaze de nostalgiaj revoj de reveno. Tradicioj estas ĵaluze protektataj kiel valorplenaj heredaĵoj kaj tiom longe plu donataj, kiom ankoraŭ ekzistas tiuj revoj. Kaj kiu povas aserti, ke tiaj revoj ne iam fariĝas veroj? La judoj kapablis vivteni siajn revojn preskaŭ dumil jarojn.

de Ian Buruma, tradukis Donjo & Cezar el Sudgermana Gazeto, 09.04.08

Ian Buruma

PS: Ian Buruma instruas demokration, homrajtojn kaj ĵurnalismon en la Bard College en Novjorko. Li ricevas en tiu ĉi jaro la Erasmo-premion.

KOMUNIKAĴO AL LA TUTLANDA INDIĜENA KONGRESO

kara — Tue, 26 Feb 2008 01:02:05 +0900

KOMUNIKAĴO AL LA TUTLANDA INDIĜENA KONGRESO

Subkomandanto Markos

Komunikaĵo de la Delegito Zero al CNI (Tutlanda Indiĝena Kongreso) ZAPATISTA ARMEO POR NACIA LIBERIGO (ZANL)

MEKSIKO

Sesa Komisio de EZLN.

6a de majo de 2006.
Al la Kvara Tutlanda Indiĝena Kongreso:
Al la Popoloj Originaj de Meksiko:
Al la Meksika Popolo:

Gekunuloj:

Ricevu salutojn de la viroj, virinoj, infanoj kaj gemaljunuloj de la Zapatista Armeo por Nacia Liberigo.

Kiel vi scias, la brutala subpremado de la polico, kiun suferis niaj gekunuloj de la Fronto de Popoloj Defendante la Teron kaj la loĝantoj de San-Salvadoro Atenko, en la Provinco Meksiko, devigis nin resti ĉi-regione por apogi ilin kaj por ke ili povu eliri el la prizono en kiu troviĝas maljuste malliberigitaj.

La malbonaj reĝimoj ne nur atakis, frapadis kaj enprizonigis tiujn ĉi gekunulojn. Ankaŭ torturadas ilin kaj seksperfortadas la virinojn. Ĉio ĉi dum la reĝimoj plenigas siajn buŝojn je mensogoj pri la leĝeco kaj jurŝtato.

Ni scias tre klare ke malantaŭe de tiu agreso, kuŝas la ambicio de la povuloj por akiri la grundon, la grundon de Atenko.

Kiel indiĝenaj popoloj ni ne povas vidi tiun ĉi agreson sen reagi.

Devas ni levi nian voĉon, nian paŝadon kaj niajn manojn por, pere de civitana kaj paca agado, devigi la riĉulon kaj ties reĝimon liberigi ĉi tiujn bonkorajn kaj dignajn personojn, kiuj luktas por justeco kaj kiuj apogas la gemalpovulojn.

La agreso al San-Salvadoro Atenko estas parto de la milito kontraŭa al la gemalsupruloj, inkluzivante nin, la popolojn devenajn de ĉi tiuj landoj.

Tra la tuto de nia nacio, en la montoj kaj valoj, en riveroj, lagetoj kaj maroj, kie ni naskiĝis kiel indiĝenaj popoloj kiaj ni estas, la sama historio ripetiĝas; nova konkera milito kiu rezultigas senigon de komunumaj terenoj, detruon de nia patrino naturo, disdegnon kaj fihumiligon por ni, kiuj estas la koloro de nia tero, tiu tero kiu ni estas.

Ĉi tiu nova konkero, kiun la povuloj plenumas sur nia lando, estas gvidata far la regantoj, deputitoj, senatanoj, funkciuloj kiuj tordas la leĝojn por aliformi ilin al akraj glavoj kiuj niajn popolojn vundas.

La nova kredo kiu trudiĝas, estas la profitego kaj ĝia nova Dio: la Mono.

Antaŭe, disaj kiel estis niaj popoloj kaj kelkfoje alfrontitaj unu al la aliaj, alvenis la eksterlandanoj por regi, rabi kaj mortigi.

Uzante nian sciaron kaj dignon, ni scipovis rezisti por ne malaperi kaj ni, ne mortante, malpermesis ke mortus la lando, kiun kiel gardistoj ni prizorgis.

Nuntempe la povulo volas rekonkeri la patrinon naturon.

Ŝi parolas nin kaj estas doloro, morto kaj detruo en ŝia parolo.

Kaj parolas ankaŭ ke estas aliaj kiel ni, kvankam malsamaj, kiuj ankaŭ suferas tiujn ĉi dolorojn, kiuj tiom doloriĝas en nia koloro kiu ni estas, en nia historio.

Tiuj gealiuloj estas gelaboristoj, gekampistoj, lernantoj, instruistoj, gejunuloj, gemaljunuloj, geinfanoj, malsamaj manieroj esti.

Havas ili komune la ĉielojn, kiuj ŝirmas nin, kaj la rabiojn, kiuj nutras nin.

Por defendi nian patrion, la landon de kiu ni estas gardistoj, ni devas unuiĝi kun tiuj gealiuloj.

Kune kun ili, ni devas levi la flagon de ribelema digno, la sama kiun ni jam levis en nia historio, tamen nun tutlande kaj kune kun ĉiuj gemalsupruloj, kiuj estas la forgesita koro de la Patrio.

Ni, por renkontiĝi kun ili, por renkontiĝi ankaŭ kiel originaj popoloj, devas konstrui lokon, tutlandan movadon.

Lokon, kie ĉiu estu kaj estu kun respekto al sia historio kaj al sia maniero.

Lokon kie oni nek trudadu nek malestimadu.

Respektolokon.

Lokon por aŭskultadi kaj lernadi.

Lokon por koni frate la gealiulojn.

Lokon por ekscii la postulojn de la malsupro kaj skribadi ĝin kaj lukti pro ĝi: Naciprogramo pri Lukto.

Lokon por plenumi la novan akordon ke ni vivos en la Alia Meksiko, kiun ni naskis: Novan Konstitucion.

Ĉi tiu loko kiun ni volas konstrui, nomiĝas Alia Kampanjo, Alia Politiko.

Kiel indiĝenaj popoloj, ni devas konstrui nian propran lokon, kie niajn rajtojn kaj nian kulturon oni agnosku.

Kie estu ni indiĝenoj kaj meksikanoj kun digno.

La milito avancas sur niaj grundoj kaj sub niaj ĉieloj.

La detruo, kiun semas (la milito), vundos neeviteble nian patrion.

Tial tiu ĉi lukto, kiun ni estigas, estas la ununura espero por nia historio, por niaj gesamuloj kaj por la lando kiun ni gardas.

Gekunuloj de la Tutlanda Indiĝena Kongreso:

Ni, la gezapatistoj, diris klare ke Atenko ne estas sola, ke sia doloro kaj sia indigno estas niaj.

Ni pretas je ĉio por atingi ĝian liberecon.

Petas ni ke kune, kiel indiĝenaj popoloj de Meksiko, diru al la popolo de Atenko, ke ili ne estas solaj, ke ĝia lukto estas jam la nia kaj ke nia brunhaŭta koro leviĝos por postuli ĝian liberecon.

Senkondiĉa Libero por ĉiuj geprizonuloj de Atenko!

Nuligo de la kaptoordonoj!

Libero kaj justo por San-Salvadoro Atenko!

Vivu ĉiam la originaj popoloj de Meksiko!

El la Alia Meksikurbo.

Far la Sesa komisio de la ZANL.

Insurekcianta Subkomandanto Markos.

Meksiko, majo 2006

Tradukis Eduardo Nava

Esperanto kaj Anarkiismo

kara — Tue, 12 Feb 2008 00:46:45 +0900

ESPERANTO KAJ ANARKIISMO

Will Firth

La germanlingva originala teksto aperis en eldono de Maldekstra Forumo Berlin. Ĝi estas ampleksigita versio de kontribuaĵo por la Lexikon der Anarchie, Verlag Schwarzer Nachtschatten, Plön 1998, ISBN 3-89041-014-6.

I. Difino

II. Ideohistoria evoluo

1. Ĝenerale

2. Esperanto kaj anarkiismo

3. Subpremoj

III. Rilateco de Esperanto

1. Rilateco ene de la liberecana spektro

2. Tutsocia rilateco

IV. Resumo kaj kritiko

I. Difino

La internacia lingvo Esperanto estas planlingvo dekomence kreita por la internacia interkompreniĝo. Inter la proksimume 1000 konataj planlingvo-projektoj, Esperanto kiel sola sukcese elproviĝis en pli ol centjara praktiko.

En julio 1887 la juna juda okulkuracisto Lazaro Ludoviko ZAMENHOF (1859-1917) publikigis en Varsovio sub la pseŭdonimo "d-ro Esperanto" kaj sub la okuloj de la malfidema carisma cenzuro sian unuan lernolibron-ekzercaron de la Internacia Lingvo en la rusa lingvo, post kio sekvis en la sama jaro eldonoj en la pola, franca kaj germana lingvoj. En la "Internacia Lingvo" de Zamenhof, Esperanto signifas "homon, kiu esperas", kaj Zamenhof esperis kontribui per la kreo de la internacia lingvo al la interpopola interkompreniĝo kaj al la monda paco. La vorto Esperanto iĝis baldaŭ la nomo de tiu ĉi lingvo.

Dank' al sia reguleco kaj fleksebleco, Esperanto estas relative facile lernebla. La skribmaniero estas fonema, kio signifas, ke ekzistas pareca interrilato inter la skribo kaj la prononco. La ortografio estas regula. La gramatiko estas preskaŭ senescepta; multmaniere uzeblaj afiksoj kontribuas al la alta precizeco kaj esprimforto de la lingvo. La vortprovizo baziĝas je granda parto sur latinaj kaj ĝermanaj vortradikoj, kiuj estas disvastigitaj en multaj lingvoj. La plej ofta impreso ĉe la aŭskultado de Esperanto, estas, ke ĝi sonas kiel la itala aŭ hispana. Kvankam la eŭropa deveno de la vortoj faras Esperanton pli malfacila ekzemple por ĉinoj ol por germanoj, tamen ĉinoj trovas Esperanton sufiĉe facila, almenaŭ multe pli facila ol la angla. Tio okazas pro la multa uzado de kunmetaĵoj kaj derivaĵoj, kies senco estas facile kaptebla, ĉar la vorteroj estas almetitaj al la senŝanĝa radiko. Tiu aglutina karaktero estas tipa karakterizaĵo ekzemple de la tjurkaj lingvoj. Kontraste, la germana apartenas al la fleksiaj lingvoj, ĉe kiuj la radiko ne estas senŝanĝa (Haus - Häuser; schreiben - schrieb).

Hodiaŭ, la loza Esperanta lingvokomunumo havas ĝis unu milionon da parolantoj. Ekzistas dekmiloj da libroj en Esperanto (je granda parto originala literaturo) kaj aperas regule pluraj centoj da grandparte malgrandaj periodaĵoj, el kiuj multaj estas tutmonde disvastigataj. Apenaŭ pasas tago sen internaciaj aranĝoj kiel kunvenoj de fakaj asocioj, konferencoj, junularaj renkontiĝoj, seminarioj, feriaj semajnoj kaj regionaj renkontiĝoj en ĉiuj mondopartoj. Krome, pluraj radiaj stacioj elsendas programojn en Esperanto, parte eĉ ĉiutage. Esperanto foje fariĝas la ĉiutaga familia lingvo ĉe vivpartneroj de malsama deveno, kaj iliaj infanoj parolas ĝin kiel gepatran lingvon (krom la respektiva landa lingvo kaj kelkfoje alia lingvo). Esperanto evoluas plu kaj adaptiĝas al la ŝanĝiĝantaj bezonoj de sia parolantaro - kiel ĉiu alia vivanta lingvo faras - per leksika pruntado kaj konstruado de leksikaj elementoj el la jam ĉeestaj lingvaj rimedoj, sen perdi ĉe tio sian relativan simplecon. Tiel okazas, ĉar nocia diferencigivo kaj esprimkapablo de lingvo ne dependas de ties estiĝohistorio aŭ de imanentaj lingvaj faktoroj, sed estiĝas ekskluzive el la komunikado-bezonoj de ĝia parolanto-komunumo.

La nocioj helplingvo respektive artefarita lingvo uziĝas ofte por karakterizi Esperanton. Ĉe homoj, kiuj ne konas la efektivan amplekson de la praktika aplikado de Esperanto, tiuj nocioj kelkfoje estigas la eraran imagon pri primitiva, esprime malriĉa lingvo, kies tuta konsisto estas determinita de la intelekta laborkapacito de ĝia kreinto kaj eble eĉ ne superas tion, kio povas lokiĝi inter la du kovrilojn de unu libro. La plimulto de Esperanto-parolantoj jam dekomence konsciis, ke lingvo taŭga por ĉiuj komunikaj bezonoj de la homa ekzisto povas estiĝi nur ene de kolektiva procezo. Esperanto same tiel malmulte estiĝis el nenio kiel ekzemple la kreola lingvo de Haitio. Lingvo aperas tiam, kiam ĝi respondas al bezono.

II. Ideohistoria evoluo 1. Ĝenerale

Kune kun Esperanto kiel lingvo de interkompreniĝo, Zamenhof propagandis kvazaŭreligian homaranismon (t.e. proksimume: amo al la homoj kaj la homaro) de Esperanto. Tiu tre difuzita ideo baziĝas sur liberalhumanisma pensaro, ekzemple sur la imago, ke la tuta homaro estas unu familio, kiu devas retrovi la vojon al sia memo; aŭ la imago, ke ĉiuj mondaj religioj havas komunan devenon kaj povus esti akordigitaj unu kun la alia. Tiun ideon iuj Esperanto-parolantoj trovas interesa kaj diverse interpretas, sed aliflanke ŝajnas esti multaj Esperanto-parolantoj, kiuj ne kapablas gajni multan inspiron el la homara amo de la zamenhofa tipo.

Post la publikigo de la projekto en 1887 en Varsovio, Esperanto disvastiĝis tre rapide, unue antaŭ ĉio en la ruslingva teritorio. Unu el la unuaj beletraj verkoj en la nova lingvo (krom la propra intensa beletra kaj traduka aktivado de Zamenhof) estis En la tombo de Nikolaj Borovko, verkita en 1892 kaj traktanta la turmenton de vive enterigita homo. La kristana anarkiisto Lev Tolstoj esprimis sin klare favora al Esperanto. Tiu rusa periodo finiĝis abrupte en 1895, kiam la sola Esperanto-gazeto publikigis artikolon de Tolstoj, kio rezultigis ĝian malpermeson fare de la carisma cenzuro. Sekvis poste franca periodo kun la unua internacia Esperanto-kongreso en 1905 en Boulogne-sur-Mer (kun 688 partoprenantoj el 20 landoj). Tie Zamenhof oficiale retiriĝis kiel propulsanta forto de la movado, por ke pri la plua evoluo de la lingvo la Esperanto-movado estonte mem decidu.

En 1905 la anarkiisto Paul Berthelot fondis la hodiaŭ ankoraŭ aperantan gazeton Esperanto. En 1908 Hector Hodler fondis la Universalan Esperanto-Asocion (UEA), kiu ĝis hodiaŭ kunigas la plimulton de la Esperanto-organizaĵoj de la mondo. La sidejo de UEA estas en Roterdamo.

Lanti

Ĝis la Unua Mondmilito, Esperanto ekhavas fortan anaron en Francio. De tie ĝi povis disvastiĝi en la mondon, antaŭ ĉio al Japanio kaj Ĉinio. En Prago estiĝis en 1921 je instigo de Eugène Adam (Lanti) esperantlingva movado kun emancipa celaro kaj sennacieca strukturo: la Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT), kiu konsiderinde kontribuis al la pligrandigo de la socia-kultura bazo de la lingvo. La sidejo de SAT estas en Parizo. (Vidu ankaŭ II. 2. "Esperanto kaj anarkiismo").

Denova periodo de disflorado daŭris 10 ĝis 15 jarojn, depende de la kondiĉoj en la unuopaj landoj: ekzistis ankaŭ hungara fazo, kiu igis Budapeŝton dum pluraj jaroj la kultura ĉefurbo de Esperanto (laŭ Spomenka Štimec, Tibor Sekelj, Pioniro de la dua jarcento, Vieno 1989). Sed la apero de totalismaj kaj militemaj reĝimoj, kio kondukis al la Dua Mondmilito kaj poste al la malvarma milito, haltigis tiun reeksoron dum pluraj jardekoj. Precipe post la milito la ekspansiismo de la anglaj-usonaj lingvo kaj kulturo funkciis je alta rapideco, kun la sekvo, ke oni malpli atentis Esperanton.

Unuafoje en 1954 kaj poste en 1985, la Plena Asambleo de Unesko agnoskis la valoron de Esperanto por internaciaj intelektaj interŝanĝoj. En septembro de 1993 la mondkongreso de la verkista asocio PEN akceptis la Esperantan PEN-centron (t.e. tiu de la esperantlingvaj verkistoj) kiel membran asocion, agnoskante per tio Esperanton kiel literaturan lingvon.

La tutmonda disvastiĝo de Esperanto estas neekvilibra: malgraŭ progresoj dum la pasintaj jaroj, ĝi estas ankoraŭ apenaŭ trovebla en multaj landoj de Afriko kaj Azio. La parolantoj de Esperanto loĝas plimulte en Eŭropo. Ĉu pro tiu fakto Esperanto estas eŭropcentra, estas afero relative ofte diskutata en la Esperanto-movado, sed la vera internacia karaktero de Esperanto ne permesas taksi ĝin pure eŭropa. La evoluo en unuopaj landoj (Ĉinio, Irano, Togolando, Kongo) estis dum iuj tempoj fenomeneca, dum aliaj landoj aliflanke ĉiam ankoraŭ ne posedas organizitan Esperanto-movadon.

Precipe aktivan rolon en la Esperanto-movado ludas la junulara asocio de UEA, TEJO. Same kiel la tutmonda Esperanto-asocio UEA, ĝi organizas ĉiujarajn kongresojn kaj multnombrajn aliajn renkontiĝojn (el kiu aparte menciindaj estas la Internaciaj Seminarioj de la Germana Esperanto-Junularo, kiuj okazas en la jarŝanĝa tempo).

Unu el la evolutendencoj en Esperanto estas la raŭmismo (nomita je la finna urbo Rauma, en kiu okazis en 1980 TEJO-kongreso). La raŭmismo rigardas la Esperanto-parolantojn kiel iuspecan diasporan popolon kaj strebas krei per Esperanto kulturajn valorojn (ekzemple literaturon). Ĝi adiaŭas la radikalan alstrebadon tutmonde trapuŝi Esperanton kiel universalan duan lingvon kaj rigardas ĝin anstataŭe kiel unu lingvon inter diversaj, kiun oni povas utiligi laŭbezone kaj sen mondrigarda ambiciemo.

La evoluon de Esperanto sekvas komisiono, la t.n. Akademio de Esperanto. La tasko de la Akademio estas zorgi pri la plua evoluo de la lingvo en harmonio kun la Fundamento, la de Zamenhof ellaborita lingva bazo. La decidoj de la Akademio ne havas devigan karakteron, sed estas pli io kiel gvidlinioj, kiuj posedas la forton de bone pripensitaj rekomendoj. Fakte, la Akademio ofte aŭ postlamas la evoluon en Esperanto aŭ en iuj punktoj pro internaj opiniodiferencoj ne kapablas provizi unuaniman rekomendon.

Kelkfoje prezentiĝas la obĵeto, ke Esperanto estas seksisma, ĉar - kiel oni per supraĵa analizo konkludas - ĉiuj inaj formoj estas derivitaj el masklaj. Unuavide, tio estas iel ĝusta, ĉar ĉe personrilataj terminoj en Esperanto efektive ĉiam eblas formi la inan formon el la baza formo per almeto de -in-, ekzemple laborist-in-o. Sed fundamenta diferenco inter Esperanto kaj la germana lingvo estas, ke Esperanto ne posedas gramatikan genron. Ĉiuj vortoj sen natura sekso (ekz. Stuhl, Wand, Auto) pro tio ne havas ankaŭ gramatikan. Kvankam la baza strukturo de la lingvo ne estas seksisma, restas rimarkinde, ke la efektiva lingvouzo de Esperanto en patriarkisma socio okazas vere seksisme. Oni do malofte uzas la ekzistantaj eblojn por viraj personterminoj, ĉar oni kutime rigardas la bazan formon kvazaŭ viran; pro tio facile aperas la (baze falsa, sed praktike ĝusta) kritiko, ke ĉiuj inaj formoj generiĝas (laŭŝajne) el la viraj. Por malmunti la lingvan seksismon, necesas same en Esperanto kiel en la germana pli konscie uzadi la lingvon!

Malnova bildo de Ludovic Rodo

2. Esperanto kaj anarkiismo

Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la internacia anarkiisma kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj. En Germanio, Esperanto estis larĝe aplikata precipe dum la jaroj inter 1920 kaj 1933 en la laborista movado. En aŭgusto de 1932 la Germana Laborista Esperanto-Asocio havis 4000 membrojn - ne hazarde oni ame nomis Esperanton ankaŭ laborista latino. La laborista Esperanto-movado disvolvis multflankan internacian interŝanĝadon: "La laboristaj esperantistoj kutime apartenis al la tiamaj partiaj, kulturaj kaj socipolitikaj movadoj. Ili traktis kiel sian taskon la utiligon de la internacia lingvo Esperanto en internacia kadro laŭ la senco de la respektivaj organizaĵoj (...). Okaze de la laboristaj olimpikoj, Esperanto havis gravan funkcion kiel rimedon de interkompreniĝo de diverslingvaj popoloj. Krom tio, Esperanto troviĝis je la servo de la kulturaj asocioj de ĉiuj politikaj kaj sindikataj tendencoj de la laborista movado, kiel ekzemple la Arbeiter-Turn- und Sportbund [Laborista Gimnastika kaj Sporta Ligo], Arbeiter-Samariter-Bund [Laborista Samariano-Ligo] (...) kaj multaj aliaj." (Illustrierte Geschichte der Arbeiter-Esperanto-Bewegung, p. 66)

En aŭgusto de 1921 renkontiĝis en Prago 79 laboristoj el 15 landoj. Ili fondis la jam menciitan SAT, ĝis hodiaŭ aktivan organizaĵon de kontraŭnaciismaj maldekstruloj. Sian kulminon SAT atingis en la jaroj 1929-30. Tiam ĝi havis 6524 membrojn en 42 landoj; en 1997 estis malpli ol 1500 memboj. La fondo de SAT kaj ĝia en la komenco konsekvenca sindistancigo de la burĝa Esperanto-movado estis rezulto de la ĝenerala politika evoluo de la tiama tempo, kiun favoris ankaŭ la tiutempe doktrinece praktikata politika neŭtralismo de la burĝa Esperanto-movado.

En marto de 1925, "Berlina Grupo de Anarki-Sindikatismaj Esperantistoj" salutis la en Amsterdamo okazantan 2-an Kongreson de la Internacia Laborista Asocio (ILA). Ĝi parolis pri tio, ke Esperanto en la rangoj de la germana ILA-sekcio FAUD "jam tiugrade enradikiĝis, ke ĝi nun fondis mondan organizaĵon de esperantistoj sur liberecana-kontraŭaŭtoritatisma fundamento". Tio estas verŝajne aludo pri T.L.E.S. (Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj), kiu fondiĝis en la 20-aj jaroj, ĉar SAT en la komenco estis forte sub komunisma influo. Ŝajnas, ke T.L.E.S. pli poste enfandiĝis en SAT.

Liberecana gazeto el la jaro 1946

Precipe forta estis la laborista Esperanto-movado en Germanio kaj en Sovetunio. Interalie, oni fondis en 1923 en la soveta Ukrainio la "Internacian Sciencan Anarkiisman Bibliotekon de la Internacia Lingvo" (I.S.A.B.), kiu eldonis la Etikon de Kropotkin, la Anarkiismon de Borovoj kaj aliajn verkojn por internacia legantaro en Esperanto. Anarkiismaj esperantistoj disvolvis siajn agadojn en tiu tempo ne laste en orienta Azio, en Ĉinio kaj Japanio. En tiuj landoj Esperanto baldaŭ fariĝis populara afero inter anarkiistoj. Oni eldonis plurajn gazetojn, plej ofte dulingvajn. Ekzemple, ekde 1913 Liu Shifu (kromnomo: Sifo) eldonis la gazeton La Voĉo de l'Popolo. Ĝi estis entute la unua anarkiisma gazeto en Ĉinio. En la komenco la informoj de ĝia ĉinlingva parto devenis grandparte el la supre menciita Internacia Socia Revuo. Liu Shifu mortis jam en 1915. Ankaŭ inter la unuaj japanaj esperantistoj estis multe da anarkiistoj kaj socialistoj. Ili estis ripetitajn fojojn elmetitaj al persekutoj. En 1931 la gazeto La Anarkiisto devis ekzemple ĉesi aperi, ĉar ĝia redaktantaro sendiĝis en malliberejon. La anarkiismaj esperantistoj travivis signifan malfortiĝon, kiam okaze de la persekutado de sovetiaj esperantistoj en 1937 (vidu II.3. Subpremoj) ankaŭ multe da anarkiismaj esperantistoj estis murditaj aŭ forsenditaj en punkaptitejojn.

Esperanto modeste rolis en la Internaciaj Brigadoj dum la Hispana Interna Milito (1936-1939). De 1936-1939 aperis en Barcelono semajna informa bulteno de la CNT/FAI, kiun I.L.E.S. (Ibera Ligo de Esperantistaj Anarkiistoj) eldonis. Ankaŭ la radio-stacio de la CNT/FAI dissendis Esperanto-elsendojn.

Post la Dua Mondmilito la pariza grupo estis la unua, kiu rekomencis la organizitan laboron. Ekde 1946 ĝi eldonis la gazeton Senŝtatano. Ankaŭ jarojn poste ekzistis aktiva anarkiisma grupo en Parizo. En 1981 okazis je ĝia iniciato la fondo de Radio Esperanto, kiu ankoraŭ hodiaŭ dissendas unu horon sur la frekvenco de Radio Libertaire. La plimulto de liberecanaj kaj anarkiismaj esperantistoj organiziĝis en la posta tempo en SAT. Iliaj anarkiismaj membroj konsistigas tie aŭtonome agantan t.n. frakcion. Ili komencis eldoni en 1969 la Liberecanan Bultenon, kiu hodiaŭ nomiĝas Liberecana Ligilo.

3. Subpremoj

En la historio de Esperanto okazis krom intencaj malhelpoj kaj misfamigoj ankaŭ malpermesoj kaj persekutoj. Diversaj reĝimoj rigardis Esperanton kiel danĝeran lingvon (tre rekomendinda verko portanta ĝuste ĉi tiun titolon estis verkita de Ulrich Lins): jam en 1895 estis malpermesita la importo de la gazeto La Esperantisto en la carisman Rusion; en 1922 la instruado de Esperanto estis malpermesita en francaj lernejoj; en 1935 la Esperanto-instruado (fakultative okazinta en la t.n. liberaj lernejoj) estis malpermesita en Germanio; en 1936 Esperanto estis malpermesita en Germanio kaj Portugalio; ekde la mezo de la 30-aj jaroj, eldonaĵoj de SAT, same kiel anarkiismaj verkoj, ne plu povis eniri Sovetunion. Dum la daŭro de la kreskanta stalinisma subpremo, la agadoj de la iam forta sovetunia Esperanto-movado estis pli kaj pli limigataj. En rapide plenumita agado oni arestis kaj aŭ mortpafis aŭ forsendis en punkaptitejon multajn el la plej aktivaj esperantistoj. Esperanto ekde nun estis anatemata kiel produkto de burĝa internaciismo kaj kosmopolitismo kaj strikte malpermesita; ekde 1938, Esperanto estis malpermesita en ĉiuj de Germanio okupaciitaj kaj hejmenvenigitaj (t.e. aneksitaj) teritorioj.

Per tiuj malpermesoj kaj persekutoj la Esperanto-movado kaj kun ĝi la disvastigo kaj evoluigo de la Internacia Lingvo estis konsiderinde malakcelataj kaj malhelpataj. Ankaŭ post la Dua Mondmilito nova komenco ne okazis glate. Sub la stalina influo oni en 1949 malpermesis la Esperanto-grupojn en GDR, en 1950 sekvis la malpermeso en Hungario kaj en 1952 en Ĉeĥoslovakio. Post la morto de Stalin okazis en 1955 malrapida reviviĝo de la Esperanto-movado en Pollando, Bulgario, Hungario, Ĉeĥoslovakio kaj Sovetunio, en 1965 ankaŭ en GDR, kie la Esperanto-movado rajtis organiziĝi ene de la Kulturligo.

III. Rilateco de Esperanto 1. Rilateco ene de la liberecana spektro

Esperanto devus esti grava por la liberecana spektro, ĉar kontraste kun ekzemple ŝtatoj kaj grandaj konzernoj, bazdemokratiaj grupoj kaj sociaj movadoj ne povas teni tradukistajn kaj interpretistajn stabojn - ili devas en la absolute plej regula kazo elturniĝi sen lingvaj servoj. Estas ankaŭ multe pli sence uzi la malabundan monon por projektaj enhavoj. (Tiu rekono kondukas ofte al tio, ke oni praktikadas neniun ajn daŭran internacian kunlaboron.) La potencrilatoj ĉe interpretata kvazaŭkomunikado montriĝas el anarkiisma vidpunkto ankaŭ tre problemaj. Aldoniĝas, ke klerecrilate malpli favoritaj membroj de bazdemokratiaj grupoj estas preskaŭ tute ekskluditaj de la internacia ebeno de la laboro, ĉar ili kutime ne disponas sufiĉajn konojn de fremdaj lingvoj. Entute leviĝas por internaciistoj kaj kontraŭnaciistoj la tute praktika demando, kiel eblas akceli senmalhelpan kunecon de diverslingvaj homoj, kiu alie ne estas garantiita.

Por tiu interŝanĝo Esperanto havus multon por proponi ĝuste al anarkiistoj. Estas tamen fakto, ke anarkiistoj apenaŭ pli intense okupiĝas pri Esperanto ol aliaj movadoj kaj grupoj en la loĝantaro. Ekzistas liberecana frakcio ene de SAT, kiu kvaronjare eldonas la bultenon Liberecana Ligilo. Per la publikigo de tradukoj el diversaj lingvoj kaj de diversaj liberecanaj tendencoj la respektivaj ideoj povas atingi malgrandan, sed diversan internaciisman publikon.

Koncerne la internaciajn komprenbarierojn, unu en Germanio vivanta anarkiisto plendis: "Pli aŭ malpli izolite unuj de la aliaj (ni) laboras kaj vivas, sen havi interŝanĝon pri venkoj kaj malvenkoj, sen reciproke nin apogi kaj kuraĝigi. Grava konsistero de nia laboro devus esti la intensigo de la superregiona kontakto al homoj kun similaj ideoj kaj celoj, por ebligi efikan solidaran agadon." (Graswurzelrevolution n-ro 183, p. 13). La observo trafas la kernon de la afero: niaj klopodoj praktiki solidarecon je internacia skalo kaj retforme ligiĝi, restas plej ofte en tre modesta kadro. Unu el la ĉefaj kaŭzoj de tio estas la problemo de la lingva interkompreniĝo.

Kiu legas la internacian liberecanan gazetaron, rekontas relative ofte plendojn de grupoj, kiuj ne sukcesas elturniĝi en la fremdlingva korespodado, ne kapablas organizi internaciajn renkontiĝojn kun interpretistoj ktp. Nuntempe la internacia kunlaboro de anarkiismaj, aŭtonomaj kaj bazsindikataj fortoj baziĝas plejparte sur la utiligado de hazarde jam posedataj lingvokonoj. Tio funkcias jene: iu el la grupo scias lingvon X, pro kio eblas konstrui kontaktojn al homoj en, respektive el la regiono X. Tiu maniero ligi kontaktojn estas spontana kaj organika. Sed la supraĵa pragmateco de tiu principo de hazardeco havas la grandan malforton, ke kontaktoj rapide ŝiriĝas, kiam la lingve kapablaj ŝlosilaj personoj pro kiuj ajn kialoj ne plu staras je dispono. Ankaŭ en Germanio relative disvastigitaj konoj de la angla malofte kontentigas la postulojn de la internacia kunlaboro. Ĉi tie la lingva kapablo en la angla baziĝas kutime sur multjara lerneja deviga lernado, kiu esence baziĝas sur la proksima ekonomia kaj ideologia ligo inter Germanio kaj Usono. Ne estas tiel ĉie sur la Tero. La angla ja ne estas "la" internacia lingvo, sed nur la plej disvastigita kolonia respektive hegemonia lingvo.

Anarkiistoj laŭprocente ne pli forte ĉeestas en la Esperanto-movado ol la cetera loĝantaro. Ilia pozicio en la Esperanto-movado kiel tuto estas marĝena. Reciprokaj kontaktotimoj inter esperantlingvaj anarkiistoj unuflanke kaj nepolitikaj/burĝaj Esperanto-parolantoj aliflanke malfaciligas la interrilatadon. La ekskluziva aŭ tre intensa uzo de Esperanto en la liberecana/anarkiisma spektro en tempo, en kiu Esperanto ekster tiu estas tiel malmulte disvastigita, ne estas celata. Esperanto tamen povus esti vere alprenita kiel aldona ebleco por la komunikado, se en la movadoj sufiĉe kreskus la kompreno por la funkciado de lingvoj kaj la lingvo-elekto kiel potencrimedo de ŝtatoj kaj ekonomiaj interesoj, kaj ankaŭ kiel kriterio de socia selektado.

2. Tutsocia rilateco

Por la trans-lingvolima kunlaboro kaj retiĝo tre utilus al la plej diversaj interesgrupoj havi interlingvon, kiu estus facile lernebla kaj politike neŭtrala. En ĉi tiu punkto la grandaj lingvoj kiel la hispana, franca, angla, rusa kaj ĉina estas neadekvataj. Per Esperanto rektaj kontaktoj povas estiĝi al multaj flankoj, sen ke oni alkroĉiĝas al iu difinita nacia lingvo.

Estas emfazende, ke Esperanto estas pli ol relative simpla komunikilo. Pro tio, ke ĝi apartenas al neniu popolo kaj neniu ŝtato, kaj ĉar ekzistas nur malmulte da gepatralingvaj parolantoj de Esperanto, neniu povas fari posedpretendon koncerne Esperanton. Tio signifas en la praktiko grandan porcion da komunika samrajtigo, kiu trabreĉas la frikcioplenajn dinamikojn inter ĉiosciaj gepatralingvanoj kaj klopodoplagitaj fremduloj. Esperanto do ebligas plejparte samrajtan interkunecon, kiu levas la animon de multaj Esperanto-parolantoj.

Se tio ne estas tuj penetrebla ideo, eble helpas komparo: similkaraktera estas ekzemple la eŭforio de tiuj (kutime kleraj) germanoj, kiuj finfine sukcesas iel-tiel memkonscie elturniĝi per la angla. Ili ekhavas per tio la senton povi paroli kun la tuta mondo. Esperanto portas tiun senton kaj la kun ĝi ligitajn konkretajn eblecojn unu paŝon plu - ĝi povas malfermi tiom da diversaj pordoj, kiom se oni lernus krom la angla ankaŭ la hispanan, rusan, japanan kaj iun aŭ alian plian lingvon.

Liberecana muzik-disko

IV. Resumo kaj kritiko

Kiel jam menciite, oni ofte nomas Esperanton artefarita lingvo, kontraste kun la aliaj lingvoj, kiujn oni imagas naturaj. Sed plej malfrue post la historia venko de la naciŝtata principo, la diferencigo inter artefaritaj kaj naturaj lingvoj estas apenaŭ plu defendebla. Tiel estas, ĉar la lingvo de iu ajn nacia ŝtato estas submetita al forta normiga tendenco. Lingvoj kiel la normgermana aŭ norma franca estas jam de jarcentoj normigataj kaj regulataj per leĝoj, dekretoj kaj la efikado de la amaskomunikiloj. Verkistoj, rakontistoj kaj inventemaj homoj el ĉiuj sociaj tavoloj konscie influas la lingvon. La mezuroj de natureco kaj arteco malklariĝas. Kaj multaj homoj tamen konservas antaŭjuĝojn, kiuj parte estas etnonaciismaj, pri la praeco kaj supereco de la propra lingvo (aŭ ankaŭ de aliaj naciaj lingvoj) super alia, kiun oni taksas artefarita kaj aŭtomate enrangigas kiel malplivaloran. Ne estas do hazardo, ke "Esperanto" estas malvalorige konsiderata kiel bastarda lingvomiksaĵo, aŭ estas misuzata kiel metaforo por malaltige samniveliga strebo (kp. "Esperanto-Eŭropo", laŭ vortoj de Helmut Kohl). Oni devas substreki, ke Esperanto post 1887 je konsiderinda grado spontane evoluis.

Oni riproĉas al Esperanto ankaŭ, ke ĝi estas eŭropcentra. (Estas strange, ke tiaj kritikantoj ofte kompromitas sin per advokateco favore al la angla aŭ hispana kiel internaciaj lingvoj de interkompreniĝo). Tiu kritiko havas veran kernon: lingvistike, Esperanto estas multrilate muldita laŭ la modelo de la hindeŭropaj lingvoj. Krome, Esperanto estiĝis en orienta Eŭropo kaj konservas ĝis hodiaŭ certan eŭropan tipecon pro la fakto, ke la esperantlingvanoj plu vivas en sia plimulto en Eŭropo. Sed Esperanto alprenis diversajn ne(hind)eŭropajn impulsojn dum la daŭro de sia evoluo, kiel pluraj indikoj en ĉi tiu kontribuaĵo evidentigas: ekzemplo estas la forta ankriĝo en Japanio kaj Ĉinio, la hungara periodo (estas sciinde, ke la hungara ne estas hindeŭropa lingvo: ĝi fakte apartenas al la finn-ugra lingvofamilio, kies lingvoj estas esence alie strukturitaj) de ĝia evoluo, aŭ la aglutina vortkonstrua propreco de Esperanto, kiu estas netipa por hindeŭropaj lingvoj.

Multaj, kiuj opinias Esperanton apoginda, rezignas pro pragmataj kialoj je la lernado de Esperanto. Ili utiligas sian valoran liberan tempon anstataŭe por la lernado de granda kaj laŭsupoze pli praktika lingvo. Ankoraŭ aliaj Esperanto-simpatiantoj estas detenataj de la lernado kaj aktiva uzado de la lingvo pro sia sento de senpoveco fronte al la dominanteco de la angla en la nuna mondo. Jam ĉiam necesis granda porcio da idealismo por lerni kaj praktiki Esperanton.

Ekzistas ankaŭ misprezentoj koncerne la Esperanto-parolantojn, pri kiuj oni kredas, ke ili opinias Esperanton panaceo kontraŭ konfliktoj kaj militoj; krome oni renkontas la de publicistoj kelkfoje dissematan onidiron, ke Esperanto mortis. Spekulativado pri la estonteco de Esperanto estas sencela. Indas substreki, ke Esperanto ekzistas, ke la Esperanto-movado estas nombre stabila, kaj ke Esperanto estas vigle uzata (kvankam en limigita grado, mondskale rigardante). Ankaŭ inter anarkiistoj.

Tradukis GM

Versioj en la hispana (pdf) kaj ĉeĥa lingvoj

Esperanto estas lingvo kun multaj trajtoj

kara12345 — Fri, 01 Feb 2008 22:39:47 +0900